Biometan w Niemczech: od EEG i CHP do transportu i handlu uprawnieniami THG-Quote

Niemcy należą do pionierów wtłaczania biometanu do sieci gazowej: pierwsze instalacje powstawały po 2006 r., a rozporządzenie o dostępie do sieci gazowej (GasNZV), zmienione w 2008 r. na korzyść biometanu, oraz ustawa o odnawialnych źródłach energii (EEG) stworzyły ramy dla rynku. Duża część biometanu trafiała początkowo do rozproszonych elektrociepłowni (CHP), które sprzedawały prąd w systemie EEG, a pochodzenie gazu śledził rejestr biogazu prowadzony przez agencję energetyczną dena. W ostatnich latach coraz większe znaczenie ma wykorzystanie biometanu w transporcie, rozliczane przez mechanizm THG-Quote. Według doniesień o raporcie EBA za 2024 r. pod względem produkcji pozycję lidera przejęła Francja.

Początki: EEG i CHP

W pierwszej fazie niemiecka polityka premiowała produkcję energii elektrycznej z biogazu. Biometan wtłaczany do sieci mógł zostać odebrany w innym miejscu przez jednostkę CHP, która kwalifikowała się do taryfy EEG, o ile pochodzenie gazu było potwierdzone. Pozwalało to wykorzystywać ciepło w lokalizacjach, gdzie jest popyt, a nie przy biogazowni w miejscu, gdzie często go brakuje. Rejestr biogazu dena śledzi partie biometanu i zapewnia, że ta sama ilość nie jest wykorzystana dwukrotnie.

Zmiana kierunku

Wraz z reformami EEG i rosnącymi wymaganiami w zakresie efektywności oraz zrównoważoności znaczenie nowych instalacji opartych na produkcji prądu się zmieniało. Rynek ciepła zyskał na znaczeniu dzięki przepisom o udziale OZE w ogrzewaniu, a transport – dzięki zobowiązaniom dla dostawców paliw. Część producentów kontraktowała biometan na rynek paliw z wyższymi marżami niż przy sprzedaży do CHP. Zakres tych zmian wynika z kolejnych nowelizacji przepisów, które należy śledzić na bieżąco.

THG-Quote

Niemiecki system THG-Quote zobowiązuje dostawców paliw do osiągnięcia określonej redukcji emisji gazów cieplarnianych dla paliw wprowadzanych na rynek. Zobowiązane podmioty mogą spełniać obowiązek, wprowadzając biopaliwa (w tym biometan) lub kupując od innych podmiotów oszczędności emisji, np. od posiadaczy samochodów elektrycznych czy dostawców biometanu. Wartość uprawnień zależy od redukcji emisji paliwa i od rynku uprawnień. Dla producenta biometanu oznacza to dodatkowy przychód, jeżeli jego gaz jest certyfikowany i wykorzystany w transporcie. Parametry systemu były zmieniane (np. cele redukcyjne, zasady liczenia), więc szczegóły wymagają weryfikacji.

Skala i różnice w porównaniu z Francją

Niemiecki rynek ma mniej instalacji biometanowych niż francuski, ale wiele z nich jest większych i wcześniej uruchomionych. Mniejszy dynamizm nowych projektów po zmianach wsparcia i rosnące koszty ograniczyły przyrost mocy, podczas gdy Francja rozwijała się dzięki stabilnym taryfom i wielu mniejszym projektom. Dokładne liczby należy sprawdzać w raportach EBA, dena i niemieckich stowarzyszeń branżowych.

Przykład obliczeniowy (ilustracyjny)

Załóżmy instalację o produkcji 40 GWh biometanu rocznie przeznaczoną do transportu. Intensywność emisji biometanu 25 gCO₂e/MJ wobec paliwa odniesienia 94 gCO₂e/MJ daje oszczędność 69 gCO₂e/MJ. Energia 40 GWh = 144 000 GJ = 144 mln MJ. Oszczędność emisji: 144 mln × 69 g = 9936 t CO₂e rocznie. Jeśli uprawnienie rynkowe było wyceniane na 150 EUR/t CO₂e (założenie), przychód ze sprzedaży oszczędności to ok. 1,49 mln EUR rocznie, dodatkowo do ceny gazu. Rzeczywiste wartości zależą od rynku i zasad liczenia.

Wnioski dla Polski

1. Mechanizm śledzenia partii gazu (rejestr) umożliwia handel zielonymi cząsteczkami między regionami.
2. Oddzielne ścieżki przychodów (energia, ciepło, transport) zwiększają elastyczność producentów, ale wymagają jasnych zasad, by uniknąć podwójnego zliczania.
3. Zmiany regulacyjne wpływają na decyzje inwestycyjne, więc przewidywalność ma duże znaczenie.

Rola rejestru biogazu

Rejestr biogazu pełni funkcję bilansu masy dla gazu w sieci: producent wpisuje wtłoczone ilości, a odbiorca (CHP, dostawca paliw) pobiera je z rejestru, co potwierdza audytor. Pozwala to uniknąć podwójnego liczenia i zapewnia, że gaz o określonych cechach zrównoważoności trafia do uprawnionych zastosowań. Zasady takiego rejestru są wzorem dla innych krajów, które budują własne systemy śledzenia gazów odnawialnych.

Podsumowanie

Niemiecki rynek biometanu przeszedł drogę od zasilania CHP w systemie EEG po zastosowania w transporcie rozliczane przez THG-Quote. Jest przykładem, jak instrumenty wsparcia kształtują strukturę rynku, a rejestr gazu zapewnia przejrzystość. Pozycja lidera produkcji przesunęła się do Francji, co pokazuje znaczenie stabilnych i prostych mechanizmów dla małych projektów.