Chiny a słoma: wskaźnik wykorzystania 86–90% i poluzowanie zakazu palenia. Co mówią dane

Według chińskiego badacza cytowanego przez Dialogue Earth Chiny wytworzyły w 2022 r. 865 mln t słomy, z czego 88% zostało zagospodarowane. Inne źródła wskazują wskaźnik „kompleksowego wykorzystania” na poziomie 86–90%, ale liczby różnią się, a sposób liczenia pozostaje niejasny. Jednocześnie niektóre prowincje, np. Hunan, odchodzą od całkowitego zakazu spalania słomy na polach, a od 2025 r. także polityka centralna przesuwa się w stronę „ograniczonego” palenia.

Rozbieżne wskaźniki

Slajd przedstawiciela Banku Światowego (materiały wydarzenia ADB z kwietnia 2023 r.) podaje, że wskaźnik osiągnął 90% w 2022 r., przy wykorzystaniu 662 mln t słomy; na tym samym slajdzie wykres z wartościami 86,7, 88,1, 89,8 i 90,1% nie ma czytelnie opisanych lat. Materiały przedstawione na forum UN-CSAM mówią o wyniku powyżej 88% w 2024 r. Dialogue Earth cytuje z kolei Yao Zonglu z Chińskiej Akademii Nauk Rolniczych (88% z 865 mln t w 2022 r.) oraz plan dalszej poprawy jakości powietrza z 2023 r., według którego wskaźnik utrzymywał się na poziomie 86%. Ponieważ lata i definicje nie są jednolite, sensownie jest mówić o przedziale 86–90% w latach 2022–2024. Nie sprawdziliśmy biuletynu resortu rolnictwa, który jest źródłem pierwotnym. Dialogue Earth zauważa też, że po prawie 25 latach kontroli ponad 10% słomy nie jest ponownie wykorzystywane i część z niej jest palona.

Co oznacza „wykorzystanie”

Według materiałów UN-CSAM słoma wykorzystana jako nawóz stanowi ponad połowę całej produkcji słomy, a następne w kolejności są pasza i energia; najczęstszą metodą jest zawracanie słomy na pola. Dialogue Earth dodaje, że większość słomy jest rozdrabniana i wracana do gleby, a znaczna część reszty trafia na paszę lub opał. Wskaźnik nie określa, jak efektywnie lub korzystnie dla środowiska słoma jest wykorzystywana. Rolnicy, jak pisze Dialogue Earth, nie sprzeciwiają się recyklingowi słomy, o ile nie zwiększa on nakładu pracy i kosztów, nie pogarsza kolejnego plonu ani nie nasila szkodników i chorób; podkreśla też, że przerwa między żniwami a siewem trwa tylko tydzień–dwa tygodnie.

Palenie słomy: zakaz i jego poluzowanie

Palenie słomy na polach jest od 1999 r. objęte centralnym zakazem, egzekwowanym najsurowiej w pobliżu Pekinu; w niektórych regionach każdy punkt pożaru wykryty przez satelity oznacza potrącenie 100 tys. juanów z budżetu władz lokalnych. Dialogue Earth opisuje ewolucję polityki: w 2023 r. resorty rolnictwa i środowiska przeprowadziły badanie w ośmiu prowincjach, które uznało, że zakaz powinien pozostać, ale z naciskiem na recykling i podniesienie wartości słomy; Hunan, Guangxi i Yunnan dopuszczały już palenie w określonych przypadkach. Dokument nr 1 KC na 2025 r. mówił o precyzyjnym określeniu zakresu zakazu zgodnie z prawem, co resort rolnictwa zinterpretował jako koniec ogólnokrajowego zakazu na rzecz palenia „ograniczonego”. Nowy Kodeks Ekologiczno-Środowiskowy (przyjęty 12 marca 2026 r.) zawiera według Dialogue Earth wymóg „naukowej i precyzyjnej” organizacji i zarządzania paleniem słomy.

Hunan Today (23.10.2024) opisuje, że część miast w prowincji przeszła od pełnego zakazu do palenia ograniczonego strefami: Jinshi (podległe Changde) całkowicie zakazuje palenia na niektórych obszarach, w powiecie Taojiang (Yiyang) 15 gmin podzielono na strefy zakazu i ograniczonego palenia, a Yiyang i Zhangjiajie także stosują zakazy i strefy ograniczone. Biuro ekologii w Changde podało, że przy pełnym zakazie każdy punkt pożaru wykryty satelitarnie oznaczał potrącenie 100 tys. juanów, co obciążało rolnictwo i władze lokalne.

Co z biogazem

Słoma jest cennym substratem dla biogazowni, ale wymaga rozdrobnienia, a sezonowość żniw utrudnia całoroczne zasilanie. Przykładem kofermentacji słomy z gnojowicą jest badanie z Jiangxi (patrz wpis o słomie ryżowej i gnojowicy). Obróbka wstępna — chemiczna lub biologiczna — poprawia uzysk, ale podnosi koszt. Biogaz nie jest jednak głównym kierunkiem zagospodarowania słomy: według UN-CSAM nawóz, pasza i energia (łącznie) to główne drogi jej wykorzystania.

Dlaczego liczby o słomie bywają mylące

Źródła, które przytaczamy, nie wyjaśniają metody liczenia wskaźnika, a podają różne lata i wartości (86%, 88%, 90%). Rozbieżność może więc wynikać z odmiennych lat bazowych i definicji, ale tego nie potrafimy rozstrzygnąć. Przy porównaniach międzynarodowych ważne jest, czy do wykorzystania zalicza się pozostawienie słomy w polu (zawracanie do gleby), które UN-CSAM wymienia jako najczęstszą metodę, czy tylko słomę zebraną i przekazaną odbiorcom.

Wnioski dla planowania biogazowni

Dialogue Earth opisuje, że przeniesienie słomy z 3 mu (0,2 ha) pola zajmuje dwóm silnym pracownikom trzy dni, a na wsi brakuje siły roboczej; to ogranicza zbiór słomy dla każdej instalacji. W Changde w strefach zakazu palenia planuje się punkty przekazywania słomy na każde 20 tys. mu ziemi uprawnej, wyspecjalizowane firmy i wykorzystanie słomy jako paliwa stałego (Hunan Today). Planowanie dużej biogazowni na słomie wymaga zatem umów z wieloma rolnikami i sprawdzenia, kto i kiedy dowiezie surowiec.

Perspektywa klimatyczna

Według Dialogue Earth badania z 2020 r. wykazały, że każde dodatkowe dziesięć punktów spalania w promieniu 50 km od centrum powiatu oznaczało wzrost stężenia PM2,5 o 7,62% i wzrost śmiertelności o 1,56%, a badanie z 2025 r. (156 jednostek na poziomie miast, lata 2015–2020) wykazało wzrost stężeń zanieczyszczeń przez trzy dni po pożarze. Z drugiej strony ten sam tekst pokazuje koszt: zakaz zwiększył problemy ze szkodnikami i chorobami, co wymusiło większe zużycie nawozów i środków chemicznych; delegat Cao Xiaogeng podał, że zawracanie słomy do gleby zwiększa występowanie szkodników i chorób o 9,5%. Dialogue Earth przytacza też przykład miasta Guigang (Guangxi), gdzie cztery lata uporządkowanego palenia nie pogorszyły jakości powietrza.

Jak śledzić politykę

Warto obserwować komunikaty ministerstw ekologii i rolnictwa, dane satelitarne o pożarach pól oraz decyzje prowincji, np. rozstrzygnięcie Hunanu z 2025 r., że słomę zaatakowaną przez szkodniki lub choroby wolno w pewnych przypadkach palić.

Co to oznacza dla Polski/Europy

Chińskie liczby wykorzystania warto czytać krytycznie, bo „wykorzystanie” słomy w większości oznacza zawrócenie jej do gleby, a nie energię. W planowaniu biogazowni należy weryfikować realną dostępność słomy w promieniu dowozu i jej konkurencyjne wykorzystanie (ściółka, pasza, nawożenie organiczne).