Gazprom wstrzymał dostawy gazu do Polski. Co to znaczy dla krajowego bilansu gazu i biometanu?

Gazprom wstrzymał 27 kwietnia 2022 r. dostawy gazu do Polski realizowane na podstawie kontraktu jamalskiego z PGNiG. Powodem było niewyrażenie przez polską spółkę zgody na płatności w rublach, które Rosja zaczęła wymagać od odbiorców z państw uznanych za „nieprzyjazne”. Polski rząd zapewniał, że kraj ma zabezpieczone dostawy z innych kierunków i napełnione magazyny, a gospodarstwa domowe nie odczują braku gazu. Zdarzenie zmienia jednak postrzeganie bezpieczeństwa energetycznego i zwiększa znaczenie krajowych źródeł gazu.

Co się zmienia

Kontrakt jamalski opiewał na około 10 mld m³ gazu rocznie i miał obowiązywać do końca 2022 r. Polska zapowiadała, że nie przedłuży go, a po jego wygaśnięciu będzie opierać się na gazie z Norwegii (po uruchomieniu gazociągu Baltic Pipe), LNG dostarczanym do terminalu w Świnoujściu oraz własnym wydobyciu. Terminal LNG ma zdolność regazyfikacji rzędu 5 mld m³ rocznie, a jego rozbudowa jest w toku. Operator systemu przesyłowego GAZ-SYSTEM zapewnia możliwość zasilania odbiorców z magazynów i innych kierunków.

Dla sieci i odbiorców oznacza to większą rolę gazu skroplonego, interkonektorów i magazynów, a zarazem większą zmienność cen. Gaz w Polsce jest wykorzystywany w ciepłownictwie, przemyśle chemicznym (w tym produkcji nawozów) i w gospodarstwach domowych.

Znaczenie dla branży w Polsce

Dla biogazowni oraz inwestorów w biometan zdarzenie podnosi rangę krajowej produkcji gazu odnawialnego. Biometan produkowany z lokalnych substratów – gnojowicy, obornika, odpadów rolno-spożywczych – ma dla systemu wartość nie tylko energetyczną, lecz także strategiczną: jest odporny na wahania cen i przerwy w imporcie. Wciąż jednak brakuje podstaw prawnych: ustawa o OZE nie zawiera pełnego mechanizmu dla biometanu, a procedury przyłączania do sieci wymagają doprecyzowania.

Skala potencjalnej produkcji biometanu w Polsce jest znacząca w porównaniu z obecnym poziomem, lecz nie zastąpi ona szybko importu. Kluczowe jest tempo inwestycji i stabilność przepisów.

Jak funkcjonuje polski system gazowy

Polski system przesyłowy jest zasilany z kilku kierunków: gazociągów łączących Polskę z Niemcami, Czechami, Słowacją i Litwą, terminalu LNG w Świnoujściu oraz krajowego wydobycia. Dodatkowym buforem są magazyny gazu, które w kwietniu były w dużej części napełnione. Przy takiej konstrukcji ryzyko przerwy w dostawach dla odbiorców końcowych jest ograniczone, ale koszty zakupu gazu rosną, a rynek pozostaje wrażliwy na kolejne zakłócenia. To naturalnie skłania do rozwijania lokalnych źródeł, takich jak biogaz.

Co dalej

Polski rząd zapowiada kolejne kroki ustawowe w odpowiedzi na kryzys gazowy, w tym zmiany dotyczące bezpieczeństwa dostaw i magazynów. Dla branży biogazowej najważniejsze będzie przyspieszenie prac nad nowelizacją ustawy o OZE, uproszczenie procedur lokalizacyjnych i ułatwienie przyłączeń do sieci gazowej.