Gwarancje pochodzenia biometanu: jak działają i jak unikać podwójnego zliczania

Gwarancja pochodzenia (GO, ang. Guarantee of Origin) to elektroniczny dokument potwierdzający, że określona ilość energii – zwykle 1 MWh – została wytworzona ze źródeł odnawialnych, w tym z biogazu i biometanu. Jej jedynym zadaniem jest wykazanie odbiorcy końcowemu, jaki jest udział energii z OZE w sprzedawanym produkcie. GO nie jest certyfikatem zrównoważoności ani instrumentem wsparcia, ale jest podstawą wiarygodnego obrotu „zielonym gazem”, bo oddziela atrybut środowiskowy od fizycznego gazu i pozwala go sprzedać osobno.

Podstawy prawne

Przepisy dyrektywy RED II (art. 19) zobowiązują państwa członkowskie do wprowadzenia systemu gwarancji pochodzenia dla energii z OZE, na żądanie producenta. System obejmuje wydawanie, przenoszenie i umarzanie gwarancji, zasady wzajemnego uznawania między państwami oraz ochronę przed podwójnym zliczaniem. Dla gazu odnawialnego wymagania te realizują krajowe rejestry i uzupełniające systemy europejskie.

Cykl życia gwarancji

1. Wytworzenie: instalacja wprowadza biometan do sieci, a pomiar potwierdza ilość energii.
2. Wydanie: na wniosek producenta uprawniony organ lub operator rejestru wydaje GO w ilości odpowiadającej wytworzonej energii (1 MWh = 1 GO).
3. Przeniesienie: GO może zostać sprzedane niezależnie od gazu. Nabywca przejmuje prawo do deklarowania zużycia energii odnawialnej.
4. Umorzenie: przy deklaracji zużycia gwarancja jest umarzana, dzięki czemu nie może zostać użyta ponownie.
5. Wygaśnięcie: nieumorzona gwarancja traci ważność po okresie określonym w przepisach (zasadniczo 12 miesięcy od wytworzenia energii).

Czego GO nie robi

• Nie przesądza o zrównoważoności surowców i redukcji emisji GHG – to zadanie certyfikacji (np. ISCC).
• Nie jest instrumentem wsparcia finansowego (nie zastępuje taryf, aukcji ani premii).
• Nie gwarantuje fizycznej dostawy gazu do konkretnego odbiorcy (bilans masy w sieci).
• Nie służy do rozliczania celów transportowych (do tego służą odrębne mechanizmy), choć często jest uzupełniającym dowodem.

Podwójne zliczanie

Największym ryzykiem jest sytuacja, w której ta sama energia jest wykorzystywana w dwóch miejscach: np. jako biometan w transporcie (do celu redukcji emisji) i jako energia odnawialna w ciepłownictwie na podstawie GO. Aby tego uniknąć, stosuje się:

1. Rejestry: jedna GO – jedno zużycie.
2. Rozdzielenie atrybutów: gdy atrybut zielony został wykorzystany na jeden cel (np. w transporcie), nie wydaje się na tę samą ilość GO albo je się oznacza.
3. Wzajemne uznawanie i bazy: w UE rozwija się systemy wymiany informacji między rejestrami i bazy paliw odnawialnych.
4. Audyt: jednostki certyfikujące sprawdzają, czy ilość energii z deklaracji odpowiada wolumenowi.

Przykład obliczenia

Założenia: biometanownia wtłacza 36 GWh rocznie. Wydawanych jest 36 000 GO. Producent sprzedaje 24 000 GO przemysłowemu klientowi, który umarza je w rejestrze jako dowód zużycia 24 GWh zielonego gazu. Pozostałe 12 000 GO zatrzymuje albo sprzedaje innemu podmiotowi. Jeśli jednocześnie sprzedałby 12 GWh biometanu na paliwo transportowe z dokumentacją zrównoważoności, to musi zapewnić, że GO na ten wolumen nie zostały wydane lub zostały odpowiednio oznaczone. W przeciwnym razie 12 GWh byłoby policzone podwójnie.

Jak GO wpływa na przychód

Cena GO zależy od popytu i jakości (kraj pochodzenia, rodzaj surowca, rok produkcji). Jest elementem premii za zielony gaz. W umowie PPA warto określić, kto jest właścicielem GO oraz w jakim terminie producent je przenosi. Zapis o zakazie „dwukrotnej sprzedaży” chroni obie strony.

Praktyczne wskazówki dla producenta

Zarejestruj instalację w odpowiednim rejestrze jeszcze przed uruchomieniem, aby pierwsze wolumeny mogły zostać objęte gwarancjami. Utrzymuj spójność danych pomiarowych: wolumen z gazomierza, ciepło spalania z chromatografu i dane z rejestru powinny się zgadzać. Zadbaj o to, by umowy sprzedaży gazu jasno określały, czy GO są przedmiotem sprzedaży, czy zostają u producenta, i w jakim terminie są przenoszone. Przy sprzedaży międzynarodowej sprawdź, czy rejestry są ze sobą połączone i czy kupujący uznaje GO danego kraju.

Podsumowanie

Gwarancje pochodzenia to proste narzędzie, które umożliwia obrót zielonym gazem i dostarcza informacji odbiorcom. Aby działało wiarygodnie, potrzebne są rejestry, kontrola i jasne reguły dotyczące łączenia GO z innymi instrumentami.