Koreański poferment: od zakazu zrzutu gnojowicy do morza do nawozu płynnego z biogazowni

Korea Południowa przez lata pozbywała się części organicznych odpadów, w tym gnojowicy, zrzucając je do morza. Według przeglądu w Frontiers in Marine Science (Kim i in., 2023) od końca lat 80. rząd licencjonował zrzut na morze tylko odpadów trudnych do przetworzenia na lądzie, ale z powodu syndromu NIMBY i wyższych kosztów obróbki lądowej ilość zrzucanych odpadów gwałtownie rosła, a w 2005 r. na morze trafiło ponad 20 razy więcej odpadów niż w 1987 r. Dużym czynnikiem było zwolnienie z obowiązku budowy instalacji przetwarzania w przypadku zrzutu gnojowicy do morza.

Zakaz zrzutu

Korea przystąpiła do Protokołu Londyńskiego w 2009 r. Osady ściekowe i gnojowica, które stanowiły łącznie ok. 80 proc. ilości odpadów zrzucanych do morza, zostały objęte zakazem w styczniu 2012 r., a odcieki z odpadów żywnościowych w 2013 r. Pozostałe ok. 20 proc. – osady z oczyszczalni ścieków przemysłowych – można było zrzucać tylko wtedy, gdy nie dało się ich przetworzyć na lądzie; zrzut osadów ściekowych ustał całkowicie w 2016 r. Zakaz zmusił sektor do poszukiwania rozwiązań lądowych, w tym fermentacji beztlenowej i produkcji nawozów płynnych. Wśród zmian prawnych ministerstwo rolnictwa wprowadziło w 2014 r. rozporządzeniem prezydenckim normy jakości i badań dla kompostu i nawozu płynnego z gnojowicy.

Tło prawne i instytucjonalne

Artykuł w Frontiers in Marine Science opisuje, że ustawa została w 2001 r. znowelizowana tak, aby wprowadzić zasadę „zanieczyszczający płaci”, wraz z opłatą na rzecz poprawy środowiska morskiego (sposób jej obliczania ustalono w rozporządzeniu wykonawczym w 2002 r.). W 2008 r. ustawę o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza zastąpiła ustawa o zarządzaniu środowiskiem morskim, która dawała pierwszeństwo konwencjom międzynarodowym, a w 2009 r., po stworzeniu ram prawnych, Korea formalnie przystąpiła do Protokołu Londyńskiego. We wrześniu 2009 r. ministerstwo rolnictwa zniosło zwolnienie z obowiązku budowy instalacji przetwarzania gnojowicy w przypadku przekazywania całej gnojowicy podmiotom zajmującym się zrzutem na morze. W 2021 r. uchwalono ustawę o gospodarowaniu odpadami morskimi i zanieczyszczonymi osadami morskimi. Frontiers wyróżnia cztery rodzaje odpadów organicznych zarządzanych jako osady: osady z oczyszczalni ścieków, gnojowicę, odcieki z odpadów żywnościowych i osady z oczyszczalni ścieków przemysłowych.

Rola biogazowni

Koreańskie badanie instalacji beztlenowej fermentacji gnojowicy świńskiej (Journal of Animal Environmental Science, 2014) wskazuje, że liczba takich instalacji rośnie dzięki zainteresowaniu energią alternatywną. Instalacje budowano w dużych gospodarstwach lub w publicznych centrach zasobów gnojowicy; większość pracujących wówczas instalacji produkowała biogaz z gnojowicy świńskiej zawierającej 97 proc. wody, a metan zasilał silnik z generatorem. Poferment jest najczęściej wykorzystywany jako nawóz płynny po procesie dojrzewania, a tylko w nielicznych przypadkach można go odprowadzić po oczyszczeniu ścieków. Autorzy wskazują na problem nierównowagi C/N: zawartość azotu była zbyt wysoka, by utrzymać go w normalnym procesie oczyszczania. Oznacza to, że losy pofermentu decydują o opłacalności biogazowni: bez odbiorcy na nawóz instalacja musi ponosić koszty oczyszczania.

Status prawny nawozu płynnego

Według Korea Farmers' Newspaper (za Tridge) nawóz płynny z fermentowanej gnojowicy jest zarejestrowany jako nawóz według norm procesowych dla nawozów, ale – inaczej niż nawozy mineralne – podlega „nadmiernym”, zdaniem środowiska rolniczego, normom rozpylania z ustawy o gnojowicy. Posłanka Moon Geum-ju (Partia Demokratyczna) zgłosiła 19 grudnia 2025 r. projekt nowelizacji ustawy o zarządzaniu gnojowicą i jej wykorzystaniu, który zwalnia z norm rozpylania nawóz płynny z fermentowanej gnojowicy wytworzony w zakładach zarejestrowanych do produkcji nawozów, w celu promowania obiegu zasobów gnojowicy. Branża hodowlana przyjęła ten projekt jako poprawę regulacji. Status projektu należy sprawdzić w rejestrze legislacyjnym.

Wnioski

1. Zakaz zrzutu do morza był katalizatorem rozwoju biogazu i nawozów płynnych, ale zwiększył presję na zagospodarowanie pofermentu na lądzie.
2. Utrzymanie systemu wymaga jasnych norm aplikacji i jakości nawozu, a koreański spór o normy rozpylania pokazuje, że zbyt ścisłe limity mogą utrudniać rynek nawozów z pofermentu.
3. Dla Polski wniosek jest taki, że polityka w zakresie gnojowicy i pofermentu nie może być prowadzona w oderwaniu od polityki energetycznej: dopiero połączenie zakazu pozbywania się odchodów z rynkiem biogazu i nawozów nadaje rachunek ekonomiczny.