Popioły, żużle i gips: nowe zasady, kiedy odpady paleniskowe przestają być odpadami

W Dzienniku Ustaw opublikowano 16 listopada 2022 r. rozporządzenie ministra klimatu i środowiska określające warunki, w jakich odpady paleniskowe przestają być odpadami (Dz.U. 2022 poz. 2330). Przepisy obowiązują od 1 grudnia 2022 r. i dotyczą materiałów powstających w energetyce i ciepłownictwie – przede wszystkim popiołów, żużli i produktów odsiarczania spalin. To istotny element gospodarki o obiegu zamkniętym: gdy materiał spełni kryteria, może być wprowadzany do obrotu jako produkt, a nie odpad.

Co się zmienia

Status odpadu ustaje, gdy łącznie spełnione są warunki określone w § 3 rozporządzenia:

• odpad został poddany odzyskowi w procesie R5 (recykling lub odzysk innych materiałów nieorganicznych) lub R12 (wymiana odpadów w celu poddania ich dowolnemu z procesów R1–R11),
• powstały materiał jest wykorzystywany do jednego z określonych celów: produkcja cementu, betonu i spoiw, podbudowy, kruszywa, mieszanki związane i niezwiązane, roboty ziemne; gips syntetyczny do wyrobów budowlanych; nawozy i środki poprawiające właściwości gleby,
• spełnione są kryteria jakościowe zawarte w załącznikach (osobno dla zastosowań w budownictwie, gipsu i nawozów – tu odpowiednio przepisy o nawozach lub rozporządzenie (UE) 2019/1009),
• materiał nie powoduje bezpośredniego zagrożenia ani szkody w środowisku,
• partia została zbadana.

Próbki pobiera i bada laboratorium akredytowane na zlecenie posiadacza odpadu, zgodnie co najmniej z normą PN-EN 14899. Protokół badań przechowuje się przez pięć lat. Dla każdej partii wystawia się deklarację zgodności, którą na żądanie okazuje się wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska. Posiadacz odpadu musi też prowadzić udokumentowany system zarządzania, obejmujący monitorowanie procesu, kontrolę zgodności produktu, przegląd i szkolenia. Ta część wchodzi w życie sześć miesięcy po ogłoszeniu.

Znaczenie dla branży w Polsce

Choć rozporządzenie dotyczy energetyki, ma szersze konsekwencje dla gospodarki odpadami. Po pierwsze, ułatwia wykorzystanie popiołów i gipsów w budownictwie, co zmniejsza ilość składowanych odpadów. Po drugie, wprowadza do obiegu mechanizm utraty statusu odpadu oparty na badaniach partii i deklaracjach zgodności – podobny do tego, jaki stosuje się w innych dziedzinach, np. przy kompostach i nawozach. Po trzecie, zastosowanie w nawozach i polepszaczach gleby łączy ten strumień z rynkiem nawozów, na którym działają również producenci pofermentu.

Dla instalacji spalania biomasy i kotłów w ciepłowniach to także zachęta do uporządkowania gospodarki popiołami: jeśli skład odpowiada wymaganiom, popiół może znaleźć zastosowanie jako produkt, a nie obciążenie.

Co dalej

Zakłady powinny przygotować procedury badań, wybrać laboratorium i ustalić, które partie spełniają kryteria. Warto zwrócić uwagę na obowiązek systemu zarządzania, który zacznie obowiązywać w połowie 2023 r. Kolejnym krokiem będą praktyka kontroli inspekcji ochrony środowiska i rozwój rynku odbiorców materiałów po recyklingu.