Sejm uchwalił ustawę o plastikach jednorazowych i opłacie produktowej: BDO, opłaty i zakazy

Ustawa z 14 kwietnia 2023 r. o zmianie ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej wdraża w Polsce dyrektywę (UE) 2019/904 w sprawie produktów z tworzyw sztucznych jednorazowego użytku. Wprowadza zakazy wybranych produktów, opłaty za torby i opakowania, opłaty producenckie oraz rozbudowane obowiązki w Bazie danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami (BDO). Dla gospodarki odpadami to jedna z największych zmian w ostatnich latach.

Co się zmienia

Najważniejsze elementy ustawy to:

• Zakazy: wprowadzanie do obrotu niektórych produktów jednorazowych z tworzyw oraz produktów z tworzyw oksydegradowalnych,
• Opłaty dla konsumentów: sprzedawcy detaliczni i punkty gastronomiczne muszą pobierać opłatę za wybrane opakowania jednorazowe i torby, nie wyższą niż 1 zł za sztukę,
• Opłaty producenckie: roczne opłaty na pokrycie kosztów sprzątania odpadów, zbierania i przetwarzania; maksymalne stawki to 0,20 zł/kg lub 0,03 zł za sztukę, zależnie od produktu,
• Sprzęt rybacki: opłata 5 zł/kg i cele zbierania odpadów sprzętu rybackiego od 5% w 2024 r. do 30% w 2030 r.,
• Recyklat w butelkach: butelki do 3 l muszą zawierać minimum 25% PET z recyklingu od 2025 r. i 30% w 2030 r.,
• BDO: rejestracja w rejestrze, ewidencja sprzedaży, roczne sprawozdania i przechowywanie dokumentów przez pięć lat,
• Kary: od 500 do 500 000 zł; nadzór nad opłatami za torby i opakowania sprawuje Inspekcja Handlowa.

Przychody z opłat za sprzęt rybacki trafiają do NFOŚiGW.

Znaczenie dla branży w Polsce

Dla sektora bioodpadów i biogazu ustawa ma znaczenie pośrednie, lecz istotne. Ograniczenie jednorazowych tworzyw i wzrost recyklingu poprawiają jakość strumieni odpadów, z których powstają bioodpady. Mniej tworzyw w odpadach zmieszanych i kuchennych ułatwia fermentację i kompostowanie oraz poprawia jakość pofermentu. Z drugiej strony – producenci opakowań z materiałów biodegradowalnych i kompostowalnych szukają rozwiązań, które mogą trafić do selektywnie zbieranych bioodpadów, a operatorzy instalacji powinni wiedzieć, czy takie opakowania faktycznie ulegają rozkładowi w ich technologii.

Warto zauważyć, że rozbudowane obowiązki w BDO obejmują nie tylko producentów, lecz także sprzedawców i organizacje odzysku, co przekłada się na lepszą jakość danych o odpadach.

Praktyczne konsekwencje dla przedsiębiorców

Firmy, które wprowadzają do obrotu opakowania i produkty objęte ustawą, muszą ustalić, czy są producentami w rozumieniu przepisów, sprawdzić stawki opłat dla swoich produktów i uzupełnić dane w BDO. Sklepy i punkty gastronomiczne powinny przygotować system pobierania opłat i ewidencji. Wiele firm skorzysta z pomocy organizacji odzysku, jednak odpowiedzialność za prawidłowe raportowanie pozostaje po stronie przedsiębiorcy.

Co dalej

Do działania ustawy potrzebne są przepisy wykonawcze, w tym rozporządzenia o stawkach opłat. Równolegle trwają prace nad systemem kaucyjnym, który ma objąć butelki i puszki. Przedsiębiorcy powinni zweryfikować, czy ich produkty podlegają nowym zakazom, i przygotować rejestracje w BDO.