Przemieszczanie odpadów: rozporządzenie (UE) 2024/1157 i nowe zasady od 21 maja 2026 r.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 z 11 kwietnia 2024 r. w sprawie przemieszczania odpadów zastąpi rozporządzenie 1013/2006: większość jego przepisów ma być stosowana od 21 maja 2026 r., procedury przeniosą się do centralnego systemu cyfrowego (DIWASS), a eksport odpadów poza UE zostanie zaostrzony — w tym zakaz eksportu odpadów z tworzyw sztucznych do państw spoza OECD od 21 listopada 2026 r. Do tego czasu obowiązują dotychczasowe zasady.

Najważniejsze daty

Do wskazanych dat dla odpowiednich obszarów stosuje się rozporządzenie 1013/2006.

Jak działają przemieszczenia wewnątrz UE

• Zgłoszenie i zgoda (procedura wstępnej pisemnej zgody) obowiązują dla odpadów przeznaczonych do unieszkodliwiania oraz dla odpadów niebezpiecznych i większości odpadów zmieszanych przeznaczonych do odzysku.
• Odpady z „listy zielonej” (niebezpieczne w mniejszym stopniu i przeznaczone do odzysku) wymagają jedynie przekazania ogólnych informacji przed wysyłką.
• Od 21 maja 2026 r. te procedury mają być prowadzone elektronicznie w jednym systemie UE (DIWASS): zgłoszenia, zgody, informacje i potwierdzenia zakończenia odzysku.

Eksport poza UE

• Obowiązuje nadal ogólny zakaz eksportu odpadów do unieszkodliwiania oraz zakaz eksportu odpadów niebezpiecznych do odzysku do państw spoza OECD.
• Dla państw OECD Komisja monitoruje wpływ wywozów i może rozpocząć dialog z krajem przyjmującym; wywóz można zawiesić, gdy odpady nie są zagospodarowywane w sposób bezpieczny dla środowiska. Szczególną uwagę poświęca się odpadom z tworzyw sztucznych.
• Dla państw spoza OECD od 21 maja 2027 r. eksport odpadów z listy zielonej będzie co do zasady zakazany, z wyjątkami dla państw spełniających warunki środowiskowe. Eksporter musi wykazać, że odpady są zagospodarowywane w zakładzie w sposób przyjazny dla środowiska, i zapewnić niezależne audyty; bez pozytywnego audytu musi zaprzestać eksportu do tego zakładu.

Co to oznacza dla branży biogazu i bioodpadów

Przemieszczanie przez granicę dotyczy biogazowni i kompostowni najczęściej wtedy, gdy:

• przyjmują one odpady zagraniczne jako substrat (np. odpady spożywcze z Niemiec czy Czech);
• wysyłają za granicę poferment lub inną masę, która jest odpadem;
• współpracują z pośrednikami przewożącymi odpady w kilku państwach.

W takich sytuacjach trzeba ustalić: czy materiał jest odpadem w rozumieniu dyrektywy 2008/98/WE (a nie produktem ubocznym, produktem nawozowym albo produktem ubocznym pochodzenia zwierzęcego), jaki ma kod i do której listy należy oraz do czego jest przeznaczony (odzysk czy unieszkodliwianie). Produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego podlegają odrębnym wymaganiom rozporządzenia (WE) nr 1069/2009.

Pytania kontrolne przed wysyłką

• Czy materiał jest odpadem w rozumieniu dyrektywy 2008/98/WE? Jeśli jest produktem ubocznym, produktem nawozowym albo produktem ubocznym pochodzenia zwierzęcego, reżim jest inny.
• Do jakiej kategorii należy odpad: lista zielona (mniejsze ryzyko, odzysk), pozostałe odpady do odzysku czy odpady do unieszkodliwiania?
• Czy zgłoszenie wymaga zgody organów kraju wysyłki, tranzytu i przeznaczenia?
• Czy zapewniono wymagane zabezpieczenie finansowe lub równoważne ubezpieczenie na pokrycie kosztów transportu, odzysku lub unieszkodliwienia w razie nieprawidłowości?
• Czy umowa z odbiorcą i dokumenty przewozowe zgadzają się z danymi w systemie?

Rozporządzenie nie zmienia podstawowej logiki ochrony środowiska — odpady mają być bezpiecznie zagospodarowane — ale zaostrza nadzór: wymaga cyfrowych, spójnych procedur, ułatwia kontrolę szlaków przewozu i wzmacnia możliwość wstrzymywania eksportu do miejsc, gdzie odpady są zagospodarowywane niezgodnie z zasadami ochrony środowiska.

Krajowy wymiar

W Polsce nadzór nad przemieszczaniem odpadów sprawuje Główny Inspektor Ochrony Środowiska, który prowadzi procedury zgłoszeniowe, a krajowy system BDO uzupełnia dokumentację krajową (w tym karty przekazania przy transporcie na terytorium kraju). Dokładne obowiązki administracyjne i tryb przejścia na elektroniczne procedury DIWASS komunikuje Komisja i krajowy organ — warto śledzić ich komunikaty.

Jak się przygotować

1. Sprawdź, czy twoje przepływy transgraniczne dotyczą odpadów, a jeśli tak — jakich kodów i list.
2. Zidentyfikuj, kto w łańcuchu jest „zgłaszającym” (nadawcą) i „odbiorcą”.
3. Zaplanuj dostęp do systemu elektronicznego i uprawnienia pracowników.
4. Jeśli eksportujesz poza UE — zweryfikuj kraj przeznaczenia (OECD/spoza OECD), jakość zakładu odbiorcy i możliwości audytu.
5. Dla odpadów z tworzyw sztucznych poza OECD: przygotuj alternatywy do listopada 2026 r.

Typowe błędy

• traktowanie materiału jako produktu, gdy dla organu jest odpadem;
• brak wymaganych informacji przed wysyłką przy odpadach z listy zielonej;
• pomijanie, że okres przejściowy dotyczy jednocześnie dwóch rozporządzeń;
• założenie, że eksport do państwa OECD jest zawsze bezwarunkowo dozwolony.

Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej; przed decyzją inwestycyjną lub formalną sprawdź aktualne brzmienie przepisów i skonsultuj się z prawnikiem lub właściwym organem.