Węgiel biogeniczny i bilans CO₂: czy biometan jest neutralny klimatycznie?

CO₂ uwalniane przy spalaniu biometanu jest dwutlenkiem węgla biogenicznym: węgiel pochodzi z biomasy, która pobrała go z atmosfery w ostatnich latach, więc w metodykach UE emisje z użycia paliw z biomasy liczy się jako zero (e_u = 0), a bilans obejmuje inne składniki: uprawę, przetwarzanie, transport, metan, N₂O i zmiany użytkowania gruntów. Klimatyczna „neutralność” biometanu nie wynika więc z samej biogeniczności CO₂, tylko z całości bilansu, w którym duże znaczenie mają wycieki metanu, emisje N₂O i pochodzenie surowca.

Obieg węgla i konwencja rachunkowa

Rośliny wiążą CO₂ w fotosyntezie, a rozkład lub spalanie biomasy zwraca go do atmosfery. Jeśli odbywa się to w krótkim czasie (rośliny jednoroczne, odpady, nawozy naturalne), netto do atmosfery nie trafia dodatkowy węgiel, w odróżnieniu od paliw kopalnych, które wydobywają węgiel sprzed milionów lat. W inwentaryzacjach krajowych według wytycznych IPCC emisje CO₂ ze spalania biomasy energetycznej nie są wliczane do sektora energii, lecz ujmowane w sektorze użytkowania gruntów i leśnictwa, aby uniknąć podwójnego liczenia; w prawie UE zasada ta jest przeniesiona do metodyki zrównoważoności.

Gdzie neutralność jest mniej oczywista

Dlatego RED ustala kryteria zrównoważoności dla biomasy (m.in. ochrona gruntów o wysokiej wartości przyrodniczej) i progi redukcji emisji.

Metan, N₂O i energia: co naprawdę dominuje

W biogazowni emisje, które realnie obciążają bilans, to: wycieki metanu (poślizg, poferment, nieszczelności), N₂O z nawożenia i aplikacji pofermentu oraz CO₂ z energii kopalnej zużytej w procesie (prąd, ciepło, transport). Na przykład 1 t wyciekłego metanu odpowiada 28 t CO₂e (GWP₁₀₀ = 28), więc strata 1% w instalacji produkującej 2,2 mln m³ CH₄ (22 tys. m³ ≈ 15,8 t) to ok. 440 t CO₂e rocznie – wielokrotnie więcej niż kilkanaście ton CO₂ zużytej energii w niektórych układach. Z kolei CO₂ biogeniczny ze spalania 2,2 mln m³ CH₄ wynosi ok. 4300 t rocznie (2,2 mln × 1,98 kg/m³), ale w konwencji nie jest dodawany do bilansu.

Biogeniczne CO₂ jako zasób

Strumień CO₂ z uszlachetniania biogazu jest czysty biogenicznie. Można go:

1. uwolnić do atmosfery (konwencjonalnie neutralne),
2. wykorzystać (CCU) w przemyśle spożywczym, szklarniach, e-paliwach,
3. zmagazynować w głębokich formacjach geologicznych (CCS), co prowadzi do usunięcia CO₂ z atmosfery (tzw. BECCS lub BiCRS).

W trzecim wariancie bilans biometanu może stać się ujemny, bo oprócz uniknięcia emisji kopalnych usuwa się CO₂ z obiegu atmosferycznego. Rozporządzenie (UE) 2024/3012 tworzy ramy dobrowolnej certyfikacji usuwania dwutlenku węgla, ułatwiając przejrzystość i wiarygodność takich działań.

Dobre praktyki rachunkowe

• Oddzielaj CO₂ biogeniczny od kopalnego w raportach.
• Podawaj emisje metanu i N₂O oddzielnie, z GWP i horyzontem czasowym.
• Wskazuj, jaką metodykę (RED, GHG Protocol) stosujesz.
• Dla krajów raportujących według wytycznych IPCC pamiętaj o ujmowaniu emisji biomasy w sektorze LULUCF.

Najczęstsze nieporozumienia

Pierwsze nieporozumienie: „biogaz jest zawsze neutralny”. W rzeczywistości źle prowadzona instalacja z wyciekami metanu może mieć ślad większy niż założony. Drugie: „CO₂ z uszlachetniania nie ma znaczenia”. Ma, bo jego zagospodarowanie (sprzedaż, magazynowanie) jest szansą na obniżenie bilansu. Trzecie: „biomasa to zawsze OZE”. Tylko biomasa spełniająca kryteria zrównoważoności jest uznawana w mechanizmach unijnych. Czytelny, kompletny bilans chroni przed zarzutami o greenwashing.

Znaczenie dla odbiorców

Odbiorcy przemysłowi, którzy kupują biometan w celu obniżenia emisji zakresu 1, coraz częściej wymagają od dostawców szczegółowych danych o śladzie węglowym, a nie tylko deklaracji, że gaz jest biogeniczny. W raportach zrównoważonego rozwoju rozdziela się emisje biogeniczne i kopalne, a dostawca powinien umieć wskazać metodykę i źródła danych.

Podsumowanie

Biometan może być bardzo korzystny dla klimatu, ale nie dlatego, że „CO₂ jest biogeniczne”, lecz dlatego, że zastępuje paliwo kopalne i zapobiega emisjom metanu, o ile instalacja jest szczelna i dobrze prowadzona. Uczciwa ocena wymaga pełnego bilansu, nie jednego składnika.