Rozwiązania OGI: kamery ręczne, stacjonarne, drony i QOGI — przegląd

Rozwiązania do optycznego obrazowania gazów (OGI) występują dziś w pięciu głównych odmianach: kamery ręczne chłodzone (zwykle MWIR, nastawione na metan i inne węglowodory), kamery ręczne niechłodzone (zwykle LWIR, opisywane m.in. dla SF₆, amoniaku i czynników chłodniczych, a w części modeli także dla metanu), kamery stacjonarne do monitoringu ciągłego, ładunki dla dronów oraz systemy ilościowe (QOGI) wraz z oprogramowaniem. Ten przegląd porządkuje je i wskazuje parametry, które naprawdę różnicują urządzenia. Jest częścią cyklu o OGI; zasadę działania opisuje kompendium o OGI, a rynek producentów i firm w Polsce — osobny artykuł.

Zasada redakcyjna. Przegląd jest neutralny: nie porównujemy producentów, nie tworzymy rankingów i nie wskazujemy „najlepszych” modeli. Nazwy rodzin produktów pojawiają się wyłącznie jako przykłady kategorii, w kolejności alfabetycznej producentów. Dane techniczne pochodzą ze stron producentów (stan na 31.10.2026) i są deklaracjami producentów, nie wynikami niezależnych testów. Wartości liczbowe (czułość, masa, certyfikaty) przytaczamy tam, gdzie producent publikuje je na stronie, którą mogliśmy otworzyć; to, że przykłady liczbowe dotyczą części producentów, nie jest oceną żadnego z nich. Lista może być niepełna; korekty prosimy kierować na adres biuro@substraty.pl.

Przypomnienie w trzech zdaniach

Gazy takie jak metan pochłaniają promieniowanie podczerwone w wąskich pasmach. Kamera OGI ma filtr dopasowany do takiego pasma, więc gaz widać jako ruchomy „dym” na tle otoczenia — o ile istnieje różnica temperatur między gazem a tłem. Szczegóły fizyki i ograniczeń są w kompendium.

Przegląd kategorii

Zakresy w tabeli są przykładami z kart produktów, a nie regułą: np. Sensia podaje dla Mileva 33 pasmo 3,2–3,4 µm (wg kart w serwisie DirectIndustry), Teledyne FLIR dla serii G pasmo 3,2–3,4 µm, a dla GF77 dwa warianty obiektywu (7–8,5 µm i 9,5–12 µm).

Kamery ręczne chłodzone i niechłodzone

Chłodzone. Detektor (np. InSb lub inny materiał pracujący w MWIR) jest schładzany chłodziarką, zwykle typu Stirlinga, a kamera ma filtr wąskopasmowy. Efekt to wysoka czułość termiczna: Teledyne FLIR podaje dla modelu Gx320 (seria G) czułość termiczną poniżej 10 mK w 30°C. Ceną są masa, zużycie energii, czas schłodzenia po włączeniu oraz potrzeba okresowego serwisu chłodziarki. Z chłodzonymi (InSb lub inny detektor MWIR) producenci wiążą m.in. PV400 (Guide Sensmart; według producenta z chłodzonym detektorem, do metanu i LZO), GMP03 (Konica Minolta; według jej komunikatu prasowego kamera chłodzona), Mileva 33 (Sensia), serię G (Teledyne FLIR) i GIS-320 (Workswell; według jego strony z chłodzonym detektorem FLIR); ręczną rodzinę EyeCGas Multi (Opgal) wymieniamy jako przykład kategorii — rodzaj detektora należy sprawdzić w jej karcie.

Niechłodzone. Mikrobolometr pracuje bez chłodziarki, więc kamera włącza się szybciej, jest lżejsza i prostsza w utrzymaniu. Producenci opisują takie kamery m.in. dla SF₆, amoniaku, etylenu i czynników chłodniczych. Opgal wymienia niechłodzoną rodzinę EyeCGas Mini, Sensia opisuje model Caroline X jako niechłodzony (SF₆, czynniki chłodnicze, metanol, amoniak; wg kart w serwisie DirectIndustry), a Teledyne FLIR podaje dla GF77 masę od 1,54 do 2,05 kg (zależnie od obiektywów), NETD poniżej 25 mK dla obiektywu 25° i poniżej 40 mK dla 6° oraz wykrywanie z obiektywem 7–8,5 µm także metanu, podtlenku azotu, propanu, SO₂ i czynników R-134a i R-152a. Różnica w czułości względem kamer chłodzonych istnieje, więc przy małych wyciekach metanu decyduje próba w warunkach docelowych.

Kamery stacjonarne

Montowane na stałe kamery obserwują wybrany fragment instalacji i zgłaszają wycieki automatycznie. W ofertach spotyka się wersje chłodzone (np. do węglowodorów) i niechłodzone. Przykłady rodzin (kolejność alfabetyczna producentów): SENTINUUM24 (Opgal; według producenta system monitoringu 24/7) i ADGiLE (Teledyne FLIR; według producenta automatyczne, ciągłe monitorowanie gazów). Wybór zależy od tego, czy ryzyko wycieku jest skoncentrowane (stacja redukcyjna, sprężarki, układ uzdatniania biogazu) i czy wystarczy przegląd cykliczny.

Drony i platformy mobilne

Ładunki OGI dla dronów to zwykle zminiaturyzowane kamery MWIR. Przykłady (kolejność alfabetyczna producentów): EyeCGas Fly (Opgal), Mileva 33 w wersji On-Board (Sensia), rdzeń OEM Ventus OGI (Sierra-Olympic Technologies, 580 g z obiektywem, do integracji w systemach stałych i na platformach bezzałogowych) oraz GIS-320 (Workswell; według jego strony wyłącznym globalnym dystrybutorem jest FLIR). Dron skraca czas obejścia dużych obiektów, ale wymaga spełnienia przepisów lotniczych i oceny, czy lot nad instalacją jest dopuszczalny, zwłaszcza w strefach zagrożenia wybuchem.

QOGI i oprogramowanie

QOGI to kamery lub moduły szacujące wielkość wycieku, zwykle po wprowadzeniu odległości, warunków i typu gazu. Przykłady (kolejność alfabetyczna): GMP03 (Konica Minolta, kamera opisana jako ilościowa), EyeQGas i EyeCSite QOGI (Opgal), moduł QL320 (Providence Photonics) współpracujący z kamerami Teledyne FLIR oraz Caroline Y i Mileva 45 (Sensia). Szacunek QOGI jest wynikiem modelu i warunków pomiaru, więc nie zastępuje pomiaru analizatorem tam, gdzie wymaga go procedura.

Oprogramowanie obejmuje ewidencję nieszczelności, wideo, trasy obchodów i raporty. Spotykane nazwy: Opgal Connect (Opgal), RedLook (Sensia) oraz Thermal Studio i Route Creator (Teledyne FLIR). Przy wyborze liczy się eksport danych w otwartych formatach i możliwość przekazania ich audytorowi.

Akcesoria i wersje Ex

Wymienne obiektywy zmieniają kąt widzenia (Teledyne FLIR podaje dla serii G pola widzenia 14,5° i 24°, a dla GF77 obiektywy 25° i 6°), a uchwyty, statywy i osłony ułatwiają pracę w terenie. Wersje Ex/ATEX istnieją u części producentów. Teledyne FLIR podaje na stronie serii G dla wszystkich wariantów (Gx320, Gx620, G620) oznaczenie „ATEX/IECEx, Ex ic nC op is IIC T4 Gc II 3 G” (strefa 2) oraz Class I Div. 2, a w opisie wskazuje jako zgodne z ATEX modele Gx320 i Gx620 — dla G620 zakres należy potwierdzić u producenta. Strona produktu GF77 nie wymienia ATEX, a stopień ochrony obudowy to IP54. Guide Sensmart podaje dla PV400 oznaczenie „Ex ic IIC T6 Gc”. Certyfikatów Ex pozostałych producentów nie sprawdzaliśmy — trzeba je potwierdzić w kartach i deklaracjach zgodności. Zawsze weryfikuj certyfikat dla konkretnego modelu i obiektywu, bo oznaczenie dotyczy zestawu, a nie marki.

Dobór do gazu: od czego zacząć

Zacznij od listy gazów, a nie od typu kamery. Dla metanu i innych węglowodorów producenci wskazują kamery chłodzone w paśmie 3,2–3,4 µm, a niektórzy także niechłodzone kamery LWIR z odpowiednim obiektywem (np. GF77 z obiektywem 7–8,5 µm wg Teledyne FLIR). Dla SF₆, amoniaku i etylenu producenci opisują osobne obiektywy lub modele niechłodzone w pasmach LWIR (np. obiektyw 9,5–12 µm w GF77; Caroline X wg Sensia). Dla czynników chłodniczych oraz CO₂ i CO istnieją osobne konfiguracje o węższych pasmach — oferują je co najmniej Opgal (EyeCGas CO2 i CO), Sensia (Mileva 45 dla CO₂) i Teledyne FLIR (modele jednogazowe); konkretne pasma i modele sprawdź w kartach producentów. W biogazowniach zasadniczo liczy się metan, ale w stacjach chłodniczych i rozdzielniach na tym samym terenie mogą występować pozostałe gazy. Wielogazowa kamera jest wygodna, lecz nie musi być najlepszą odpowiedzią — jeśli zadanie obejmuje jeden gaz, dobór pod ten gaz upraszcza obsługę.

Pamiętaj, że OGI widzi tylko gazy absorbujące promieniowanie w paśmie kamery, a obraz zależy od warunków. Sprawdź także, czy producent opisuje dany gaz dla konkretnego obiektywu: w przypadku GF77 ta sama kamera obsługuje różne gazy zależnie od założonej optyki.

Parametry, które realnie różnicują urządzenia

Czułość kamery nie jest jedną liczbą. Przykładowo Teledyne FLIR (i Workswell dla GIS-320) odwołują się w materiałach do wymogu czułości amerykańskiej EPA (reguła OOOOa); warunki testów i wartości bywają różne u różnych producentów, więc porównuj je tylko przy tych samych warunkach.

Ceny, utrzymanie, wynajem

Ceny. Strony producentów i sprzedawców, które sprawdziliśmy, nie podają cen kamer OGI, a zakresy z nieweryfikowalnych zestawień nie spełniają zasad serwisu. Dlatego nie podajemy cen — o wycenę trzeba pytać dostawców.

Koszty utrzymania. Składają się z: urządzenia, obiektywów, szkolenia operatorów, okresowej kalibracji i przeglądu producenta, serwisu chłodziarki w kamerach chłodzonych oraz oprogramowania i licencji. W przypadku kamer niechłodzonych znika pozycja serwisu chłodziarki, ale pozostają pozostałe. Warto zapytać o dostępność serwisu w Polsce i czas naprawy.

Wynajem. Strona jednego ze sprzedawców (EC TEST Systems) zawiera formularz zapytania o wynajem kamer FLIR; inne sprawdzone strony nie opisują wynajmu kamer OGI. Przy rzadkich przeglądach wynajem lub usługa zewnętrzna mogą być rozsądniejsze niż zakup — kryteria opisuje artykuł Wdrożenie OGI: zakup, wynajem czy usługa.

Jak czytać karty produktów

Porównuj wyłącznie dane z kart producenta, z datą i warunkami pomiaru. Zwracaj uwagę, czy podana czułość dotyczy konkretnego obiektywu, jaki gaz zadeklarowano, czy certyfikat Ex obejmuje cały zestaw oraz czy producent wskazuje serwis w Polsce. Przy wyborze nie sugeruj się liczbą funkcji — sprawdź, czy kamera widzi Twój gaz w Twoich warunkach, a wyniki da się udokumentować.