Kogeneracja i silnikiAnaliza

Spalanie awaryjne biogazu, cz. 3: druga jednostka CHP i mikroturbina jako odbiornik nadmiaru gazu

Czy drugi agregat kogeneracyjny lub mikroturbina zmniejszy spalanie biogazu w pochodni? Jak to działa, kiedy się opłaca, co mówią dane o sprawności i emisjach.

Opublikowano 5 min czytaniaRedakcja Substraty.pl

Inne wersje językowe: English, Deutsch, Español, Français, Italiano, Nederlands.

Detal silnika gazowego CHP: rząd głowic cylindrów i przewody zapłonowe, technik w rękawicach sprawdza silnik z latarką.
Ilustracja: Substraty.pl (AI, Google Gemini)

Druga jednostka kogeneracyjna zmniejsza spalanie awaryjne, bo przejmuje gaz wtedy, gdy pierwsza stoi albo gdy produkcja przewyższa moc jednego agregatu. Nie zastępuje jednak pochodni, bo pochodnia ma działać także wtedy, gdy zawiodą oba agregaty. Ten wpis jest częścią serii „Spalanie awaryjne biogazu”; kontekst wymagań opisaliśmy w części 1, a typy pochodni w części 2. Sprawność silników omawia wpis Silnik CHP w biogazowni: sprawność elektryczna, cieplna i całkowita.

Jak działa nadmiarowa moc kogeneracyjna

Istnieją dwa układy. W pierwszym instalacja ma dwa agregaty, z których każdy może przejąć znaczną część gazu. W drugim ma jeden większy agregat, niż wynikałoby ze średniej produkcji, tak aby przy stałym gazie pracował z okresowym przerywaniem (w Niemczech określa się to nadmiarowym zainstalowaniem mocy w przypadku pracy elastycznej). W obu przypadkach cel jest ten sam: przetworzyć gaz na energię, a nie spalić go bez pożytku.

Korzyść zależy od tego, jaka część czasu pracy pochodni wynika z niedostępności agregatu, a jaka z szczytów produkcji. Dane o godzinach pracy pochodni i agregatów warto zebrać przed decyzją. Jeśli pochodnia pracuje głównie podczas przeglądów, dodatkowa jednostka ma sens. Jeśli pracuje z powodu ograniczeń sieciowych lub braku odbioru ciepła, drugi agregat nie pomoże.

Co mówią o tym opracowania

Niemieckie opracowanie o flexibilizacji biogazowni (Schäfer, Britz i Kuhn, 2017) wskazuje, że praca elastyczna, czyli wytwarzanie energii na żądanie, wymaga zwykle modyfikacji technicznych, takich jak większy magazyn gazu i większa moc silnika. Autorzy analizują też alternatywę: obniżone obciążenie fermentatora, które daje dodatkową pojemność magazynu i mocy bez nakładów inwestycyjnych, ale wymaga rekompensaty ekonomicznej. W zapytaniu poselskim w Dolnej Saksonii z 2022 r. (druk 18/11145) posłowie opisują, że biogazownie z odbiorem ciepła są odstawiane na polecenie operatora sieci elektroenergetycznej (redysponowanie), a wytworzony wtedy biogaz bywa spalany w pochodni awaryjnej; jest to opis zawarty w pytaniu, a nie ustalenie rządu. Wniosek: dodatkowy agregat nie wystarczy, jeśli nie ma gdzie oddać ciepła i prądu.

Praca na obciążeniu częściowym

Drugi agregat pracujący często poniżej mocy nominalnej ma niższą sprawność i wyższy jednostkowy koszt serwisu. Dobór mocy dwóch jednostek trzeba więc zweryfikować w modelu godzinowym: jak często pracują oba, jak często jeden, jak często żaden. O doborze mocy do zapotrzebowania na ciepło piszemy w tekście Ciepło odpadowe z kogeneracji w biogazowni, a o serwisie w wpisie o serwisie silników gazowych. Warto też wziąć pod uwagę wspólne przyczyny awarii: wspólny układ oczyszczania gazu, wspólna chłodnica, wspólne zasilanie i sterowanie.

Mikroturbina

Mikroturbina to mała turbina gazowa z odzyskiem ciepła spalin. Jej zalety i wady wynikają z konstrukcji:

Cecha Mikroturbina (według katalogu EPA)
Sprawność elektryczna rzędu 24–31% (LHV) dla jednostek 30–333 kW, rośnie ze wzrostem mocy (dane producentów w katalogu EPA)
Paliwa m.in. gaz z fermentacji i składowisk (EPA); dopuszczalny skład gazu, w tym H₂S, podaje producent
Odzysk ciepła możliwy; sprawność całkowita CHP w przykładach katalogu EPA ok. 63–70% (HHV)
Obciążenie częściowe przy 50% mocy sprawność elektryczna spada o ok. 15% (przykład jednego modelu w katalogu EPA)
Uwagi dane dla własnego projektu trzeba uzyskać od producenta

Mikroturbina bywa rozważana, gdy instalacja jest mała albo trzeba zagospodarować gaz o zmiennym składzie; emisje trzeba potwierdzić dla gazu z konkretnej instalacji. Silniki tłokowe mają zwykle wyższą sprawność elektryczną.

Dobór urządzenia

Silniki i mikroturbiny na biogaz oferuje wielu producentów. Przedziałów kosztów nie podajemy, bo zależą od mocy, wyposażenia i kursu; wiarygodną cenę da tylko oferta producenta dla konkretnego projektu.

Kiedy druga jednostka ma sens

  • gdy pochodnia pracuje głównie z powodu przeglądów i awarii agregatu,
  • gdy jest odbiorca ciepła i prądu na dodatkową moc,
  • gdy magazyn gazu jest mały, a wydłużenie go jest trudne,
  • gdy planujesz pracę elastyczną.

Nie ma sensu, gdy powodem spalania jest brak odbioru energii lub niska jakość gazu. Wtedy lepsze są inne działania opisane w kolejnych częściach serii.

Wspólne przyczyny awarii i niezależność odbiorników

Największy błąd przy dodawaniu drugiej jednostki to założenie, że awarie obu agregatów są niezależne. W rzeczywistości wiele elementów bywa wspólnych: układ oczyszczania gazu (odwodnienie, odsiarczanie), sprężarka lub dmuchawa, zasilanie elektryczne, sterownik nadrzędny i układ chłodzenia. Zanim zapadnie decyzja, narysuj prosty schemat przepływu gazu i zaznacz, które elementy obsługują oba agregaty. Każdy taki element jest punktem, w którym druga jednostka nie pomoże, a pochodnia nadal będzie potrzebna.

Warto też przeanalizować, co dzieje się w czasie zaniku zasilania. W czasie zaniku zasilania sieciowego agregat zwykle się zatrzymuje (praca wyspowa wymaga specjalnego wyposażenia), a układ gazowy musi przejść w stan bezpieczny. Dlatego pochodnia powinna być zasilana awaryjnie i ujęta w koncepcji zasilania, a drugi agregat nie zastępuje tego wymagania.

Serwis jako tańsza alternatywa

Często szybszą i tańszą poprawę niż dodatkowy agregat daje skrócenie czasu przestojów: planowanie przeglądów na okresy mniejszej produkcji, dostępność części i umowa serwisowa z określonym czasem reakcji. Dobre dane o godzinach pracy pochodni z podziałem na przyczyny pokażą, czy problemem jest sprzęt, czy organizacja.

Pytania do producenta agregatu

Przed zakupem drugiej jednostki lub mikroturbiny warto zadać producentowi kilka konkretnych pytań: jaka jest sprawność przy obciążeniu 50% i 75% mocy, jak agregat zachowuje się przy gazie o obniżonej zawartości metanu, jaki jest czas od polecenia startu do pełnej mocy, jak wygląda gwarantowana dostępność w umowie serwisowej i jakie są wymagania wobec jakości gazu, w tym zawartości siarkowodoru i siloksanów. Odpowiedzi na piśmie pozwalają porównać oferty w jednym rachunku.

Decyzję o doborze podejmuje projektant na podstawie danych z instalacji, a pochodnia pozostaje urządzeniem bezpieczeństwa.

Źródła

  1. EPA — Catalog of CHP Technologies, mikroturbiny
  2. VG Augsburg, wyrok z 11.05.2026, sygn. Au 9 K 25.85 (gesetze-bayern.de)
  3. Schäfer D., Britz W., Kuhn T. (2017), Flexible Load of Existing Biogas Plants, German Journal of Agricultural Economics 66(2)

Pytania i odpowiedzi

Czy druga jednostka CHP zastąpi pochodnię?

Nie w roli zabezpieczenia. Drugi agregat zmniejsza liczbę godzin pracy pochodni, bo przejmuje gaz, gdy pierwszy stoi na przeglądzie lub awarii, ale nie usuwa potrzeby bezpiecznego odbioru gazu.

Więcej w FAQ

Czy mikroturbina nadaje się do pracy na biogazie?

Tak, materiały EPA opisują mikroturbiny jako urządzenia, które mogą pracować na gazie z fermentacji i składowisk, a dopuszczalny skład gazu, w tym zawartość H₂S, podaje karta producenta i wymaga on odpowiedniego przygotowania gazu.

Więcej w FAQ