Pozwolenia i zgłoszenia środowiskowe dla CHP: jak ustalić właściwy reżim

Właściwy reżim środowiskowy dla agregatu kogeneracyjnego na biogaz ustala się w pięciu krokach: oblicza się moc cieplną wprowadzoną w paliwie (łącznie dla jednostek, które należy sumować), sprawdza się, czy instalacja trafia do wykazów rodzajów instalacji wymagających pozwolenia lub zgłoszenia, ocenia się wymóg decyzji środowiskowej dla całego przedsięwzięcia oraz weryfikuje się obowiązki wynikające z systemu handlu uprawnieniami do emisji i z sprawozdawczości. Poniżej opisujemy logikę tego procesu. Konkretne progi i wykazy ustalają rozporządzenia, które się zmieniają, więc przed złożeniem wniosku należy sprawdzić ich obowiązujące brzmienie.

Krok 1: właściwa miara mocy

Wszystkie progi dotyczące spalania paliw opierają się na nominalnej mocy cieplnej wprowadzonej w paliwie (MW), a nie na mocy elektrycznej. Agregat o mocy elektrycznej 1 MW przy sprawności elektrycznej na poziomie ok. 40% ma moc cieplną w paliwie rzędu 2,5 MW (zależnie od jednostki). Dlatego typowe rolnicze biogazownie z jednym lub kilkoma silnikami mieszczą się w przedziale średnich obiektów spalania (1–50 MW) z dyrektywy (UE) 2015/2193, a nie w IED, która dotyczy dużych obiektów od 50 MW.

Sumowanie jednostek ma istotne znaczenie. Dyrektywa 2015/2193 przewiduje, że moce jednostek, których spaliny są odprowadzane wspólnym kominem, sumuje się, a to samo dotyczy jednostek, które w ocenie właściwego organu, ze względów technicznych i ekonomicznych, mogłyby być podłączone do wspólnego komina. Dwa silniki po 600 kW elektrycznych mogą więc trafić do wyższego progu niż każdy z osobna.

Krok 2: emisje do powietrza (Prawo ochrony środowiska)

W polskim porządku prawnym podstawą jest ustawa Prawo ochrony środowiska i jej rozporządzenia wykonawcze. Spotyka się trzy sytuacje:

Które rodzaje instalacji wymagają zgłoszenia, a które pozwolenia, określają rozporządzenia wydawane na podstawie ustawy. Dla paliw gazowych progi bywają inne niż dla paliw stałych, a przy biogazie dochodzi kwestia, czy instalacja jest częścią zakładu, w którym wykonywane są inne czynności (np. przetwarzanie odpadów). To ostatnie bywa czynnikiem wpływającym na to, który organ jest właściwy.

Krok 3: standardy emisyjne

Standardy emisyjne dla średnich obiektów spalania wprowadziła dyrektywa 2015/2193; w Polsce przeniesiono je do rozporządzenia dotyczącego standardów emisyjnych dla instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów. Wartości graniczne (m.in. dla tlenków azotu i tlenku węgla) zależą od rodzaju jednostki (silnik tłokowy, turbina, kocioł), mocy, paliwa i tego, czy obiekt jest nowy, czy istniejący. Silniki gazowe zasilane biogazem muszą spełniać wartości dla swojej kategorii; przy projekcie ważne jest zapewnienie, że oferowany agregat (lub jego układ oczyszczania spalin) spełnia je w całym zakresie obciążeń. W praktyce wnioskodawca przedstawia obliczenia i dane producenta, a organ ustala warunki pomiarów.

Krok 4: decyzja środowiskowa dla całego przedsięwzięcia

CHP rzadko występuje samodzielnie. Zwykle jest częścią biogazowni, którą ocenia się jako jedno przedsięwzięcie. Wymóg i zakres oceny oddziaływania na środowisko wynikają z ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku oraz rozporządzenia określającego rodzaje przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Z tego powodu dobudowa kolejnego agregatu do istniejącej biogazowni nie jest oceniana „w próżni”, tylko w kontekście zmiany całego przedsięwzięcia. Zawsze trzeba sprawdzić, czy zmiana przekracza progi z rozporządzenia, oraz jak jest traktowana „zmiana przedsięwzięcia”.

Krok 5: EU ETS i obowiązki pochodne

System handlu uprawnieniami do emisji (dyrektywa 2003/87/WE wraz z późniejszymi zmianami) obejmuje instalacje spalania paliw o łącznej nominalnej mocy cieplnej wprowadzonej w paliwie powyżej 20 MW. Typowe CHP biogazowni rolniczych zwykle znajduje się poniżej tego progu, ale sumowanie na jednym terenie (np. kilka kotłów i silników) może go zmienić, więc należy je policzyć. Poza ETS pozostają obowiązki opłatowe i sprawozdawcze za korzystanie ze środowiska oraz zgłaszanie emisji do krajowych baz. Ich zakres wynika z odrębnych przepisów.

Obowiązki z zakresu prawa energetycznego (koncesje, rejestry, sprzedaż energii) są odrębną ścieżką niż reżim środowiskowy i nie są tu omawiane. Podobnie wymagania dla przetwarzania odpadów w biogazowni opisujemy w tekście o zezwoleniu na przetwarzanie odpadów.

Lista kontrolna przed wnioskiem

• Moc cieplna w paliwie każdej jednostki (dane producenta) i sposób odprowadzania spalin (wspólny komin lub nie).
• Czy w przyszłości planowana jest rozbudowa o kolejny silnik lub kocioł (wpływa na sumowanie).
• Aktualne wykazy rodzajów instalacji w rozporządzeniach (pozwolenie, zgłoszenie, pozwolenie zintegrowane).
• Standardy emisyjne dla danej kategorii jednostki i dowody ich spełnienia.
• Status decyzji środowiskowej całego przedsięwzięcia i skutki zmiany.
• Obowiązki ETS, opłatowe i sprawozdawcze.
• Współpraca z uprawnionym projektantem lub konsultantem środowiskowym, który zna aktualne brzmienie przepisów.

Wybór między CHP a biometanem wpływa na cały ten reżim; zagadnienie porównujemy w tekście CHP czy biometan.

Typowe pułapki

• Porównywanie mocy elektrycznej z progami. Progi dotyczą mocy cieplnej w paliwie, która jest zwykle ponad dwukrotnie większa od mocy elektrycznej.
• Pomijanie sumowania. Dodanie drugiego agregatu przy wspólnym kominie lub w układzie mogącym mieć wspólny komin zmienia kwalifikację całego źródła.
• Przyjmowanie, że mała biogazownia nie ma obowiązków. Nawet instalacje poniżej progu pozwolenia mają obowiązki, takie jak zgłoszenie, standardy emisyjne, opłaty lub sprawozdania, zależnie od przypadku.
• Oddzielne traktowanie CHP i biogazowni. Organ patrzy na całe przedsięwzięcie, a zmiany w jednej części wpływają na ocenę całości.
• Poleganie na starych wzorach wniosków. Wykazy, progi i standardy emisyjne ulegają zmianom, a wniosek musi odnosić się do aktualnego stanu prawnego.

Jak przygotować dane do wniosku

Wniosek opiera się na danych technicznych: moc cieplna w paliwie, rodzaj i skład paliwa (biogaz, w tym zawartość metanu i zanieczyszczeń), liczba godzin pracy w roku, parametry spalin, wysokość i lokalizacja emitorów oraz sposób oczyszczania gazu. Do tego dochodzą obliczenia rozprzestrzeniania zanieczyszczeń i dane o hałasie. Dane producenta agregatu (emisje NOx i CO w funkcji obciążenia) powinny być zgodne z zakresem pracy planowanym w instalacji. Warto zachować zapas względem wartości granicznych, bo skład biogazu i stan silnika zmieniają emisje w czasie.