Program azotanowy 2020: limit 170 kg N/ha, terminy nawożenia i zbiorniki a poferment

Program azotanowy z lutego 2020 r. obowiązuje w całym kraju i wprowadza trzy sztywne rzeczy, które dotykają także biogazowni i ich odbiorców pofermentu: limit 170 kg N/ha rocznie z nawozów naturalnych, terminy stosowania nawozów oraz wymagania dla miejsc przechowywania. Dokument to rozporządzenie Rady Ministrów z 12 lutego 2020 r. (Dz.U. 2020 poz. 243), wydane na podstawie Prawa wodnego i wdrażające dyrektywę azotanową 91/676/EWG. Weszło w życie dzień po ogłoszeniu i zastąpiło program z 2018 r.

Limit 170 kg N/ha

Roczna dawka azotu z nawozów naturalnych (gnojowica, gnojówka, obornik) nie może przekroczyć 170 kg N na 1 ha użytków rolnych. Dopuszczalną dawkę nawozu liczy się wzorem: 170 kg N/ha ÷ zawartość N w kg/t lub kg/m³. Wartości N bierze się z załącznika do programu albo z udokumentowanego badania nawozu. Przykład poglądowy: przy 4 kg N/m³ gnojowicy maksymalna dawka to 42,5 m³/ha rocznie.

Dla biogazowni rolniczych program każe liczyć produkcję produktu pofermentacyjnego na podstawie dokumentacji technologicznej całej instalacji, a w załączniku podaje dla niego wartości odniesienia. Ustawa o nawozach i nawożeniu definiuje „nawozy naturalne” wąsko (obornik, gnojówka, gnojowica oraz niektóre odchody i guano), więc przy planowaniu dawek pofermentu najlepiej oprzeć się na własnej analizie i uzgodnić sposób liczenia z doradcą rolniczo-środowiskowym.

Terminy stosowania nawozów

Zasadniczo nawozy stosuje się od 1 marca. W pierwszym roku obowiązywania program dopuszczał start od 15 lutego na polach z uprawami ozimymi, uprawami trwałymi, wieloletnimi i trwałymi użytkami zielonymi.

Dokładne terminy dla gminy sprawdź w tabeli programu i jego załącznikach. Obowiązują też wyjątki: gdy po późno zbieranych przedplonach zakłada się uprawę jesienią, dawka azotu z nawozów wieloskładnikowych nie może przekraczać 30 kg N/ha i trzeba udokumentować termin zbioru, stosowania i siewu. Przy niekorzystnej pogodzie (zwłaszcza nadmiernie uwilgotnionej glebie) graniczny termin to 30 listopada.

Nawozów nie stosuje się na glebach zamarzniętych, zalanych wodą, nasyconych wodą i pokrytych śniegiem (reguluje to ustawa o nawozach i nawożeniu); gleba rozmarzająca w ciągu dnia przynajmniej powierzchniowo nie jest uznawana za zamarzniętą.

Odległości od wód i stoki

• Nawozów nie stosuje się w pasie 5 m od brzegu jezior (do 50 ha), cieków i rowów; dla gnojowicy 10 m; 20 m od jezior powyżej 50 ha i ujęć wody.
• Odległości można zmniejszyć o połowę, gdy nawóz aplikuje się bezpośrednio do gleby albo gdy dzieli się dawkę na co najmniej 3 równe części w odstępach minimum 14 dni.
• Na terenach o dużym nachyleniu odległości zwiększa się o 5 m, nawozy naturalne wymagają przyorania lub wymieszania w ciągu 4 godzin, najpóźniej następnego dnia.

Przechowywanie

Zbiorniki na nawozy płynne mają mieścić produkcję z 6 miesięcy, powierzchnie na nawozy stałe z 5 miesięcy; zbiorniki powinny mieć szczelne dno i ściany i być przykryte. Terminy dostosowania: 31 grudnia 2021 r. dla gospodarstw powyżej 210 DJP (oraz dużych ferm drobiu i trzody) i 31 grudnia 2024 r. dla pozostałych. Do czasu dostosowania nawozy płynne trzeba przechowywać w szczelnych zbiornikach na co najmniej 4 miesiące produkcji. Obornik wolno składować czasowo na polu do 6 miesięcy, na terenie o spadku do 3% i w odległości ponad 25 m od wód; to samo miejsce można użyć ponownie po 3 latach.

Dokumentacja

Gospodarstwa o powierzchni co najmniej 10 ha użytków rolnych lub utrzymujące co najmniej 10 DJP muszą mieć plan nawożenia azotem (albo obliczone maksymalne dawki) i prowadzić ewidencję zabiegów: data, uprawa i powierzchnia, rodzaj i dawka nawozu, a przy stokach — termin przyorania. Dokumenty przechowuje się 3 lata. Umowy zbycia nawozów naturalnych do rolniczego wykorzystania zawiera się na piśmie pod rygorem nieważności (art. 3 ust. 3 ustawy o nawozach i nawożeniu).

Przykład obliczeń dla biogazowni i jej odbiorców

Przykład poglądowy (wartości umowne): jeśli biogazownia ma rocznie 10 000 m³ pofermentu płynnego o zawartości 4 kg N/m³, to w pofermencie jest 40 000 kg azotu. Przy limicie 170 kg N/ha trzeba dysponować co najmniej 40 000 ÷ 170 ≈ 235 ha użytków rolnych, na których poferment będzie rozprowadzany (po uwzględnieniu, że azot z innych nawozów naturalnych stosowanych w tych gospodarstwach też liczy się do limitu). Wynik ma sens tylko wtedy, gdy znana jest rzeczywista zawartość N z badania, bo skład pofermentu zależy od receptury wsadu.

Typowe błędy

1. Liczenie dawki na powierzchnię ogółem zamiast na użytki rolne. Limit odnosi się do użytków rolnych.
2. Brak ewidencji zabiegów. Kontrola często zaczyna się od dokumentów: daty, dawki, nawozu i uprawy.
3. Zbiorniki policzone „na oko”. Pojemność powinna wynikać z obrotu stada i obliczeń z załączników programu, a nie z szacunku.
4. Brak umów na zbycie nawozów naturalnych. Umowa pisemna jest wymagana pod rygorem nieważności.
5. Zbyt późne stosowanie jesienią. Terminy graniczne nie przesuwają się, chyba że zachodzą wyjątki z programu.

Co zrobić najpierw

1. Policz roczną produkcję nawozu i powierzchnię, na której go zagospodarujesz, z zapasem względem limitu 170 kg N/ha.
2. Sprawdź, czy gmina jest w wykazach z załączników nr 2 lub 3.
3. Oceń pojemność zbiorników w miesiącach produkcji.
4. Zamów badanie zawartości azotu pofermentu.
5. Przygotuj wzór ewidencji i umowy z odbiorcami.

Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej; przed decyzją inwestycyjną lub formalną sprawdź aktualne brzmienie przepisów i skonsultuj się z prawnikiem lub właściwym organem.