Nowy program azotanowy z 2020 r.: zasady nawożenia obejmują całą Polskę

Rada Ministrów 12 lutego 2020 r. przyjęła rozporządzenie w sprawie programu działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobiegania dalszemu zanieczyszczeniu (Dz.U. 2020 poz. 243). Najważniejsza zmiana: program obejmuje cały kraj, a nie tylko obszary szczególnie narażone. Dla gospodarstw, które nawożą także nawozami naturalnymi i pofermentem, oznacza to nowe wymagania dotyczące magazynowania i planowania.

Co zmienia program

Program wynika z dyrektywy azotanowej 91/676/EWG, która nakazuje ograniczać zanieczyszczenie wód związkami azotu pochodzenia rolniczego. Poprzedni program, z 2018 r., dotyczył wyłącznie obszarów szczególnie narażonych (OSN) na zanieczyszczenie azotanami. Nowy obowiązuje na terenie całego kraju, przy czym dla gmin z wykazu OSN przewidziano odrębne, ostrzejsze zasady.

Do najważniejszych elementów programu należały:

• pojemność magazynów — zbiorniki na płynne nawozy naturalne muszą mieć pojemność odpowiadającą 6 miesiącom, a płyty i miejsca na nawozy stałe — 5 miesiącom;
• plan nawożenia azotem — opracowywany co roku, odrębnie dla każdej działki rolnej;
• ograniczenia terminów i sposobów stosowania nawozów azotowych, w tym nawozów naturalnych;
• limit dawki azotu pochodzącego z nawozów naturalnych na poziomie 170 kg N/ha rocznie, wynikający z dyrektywy.

Dlaczego to ważne dla biogazowni

Biogazownia rolnicza zwykle zamyka obieg składników: pobiera gnojowicę lub obornik, a oddaje poferment na pola. Zasady programu azotanowego określają, kiedy i w jakich ilościach można go stosować, a także jaką pojemność magazynową trzeba zapewnić. Zwiększone wymogi pojemności oznaczają dla inwestorów konieczność zaplanowania zbiorników na poferment, które muszą pomieścić produkcję z okresu, gdy aplikacja na polach jest niemożliwa.

To, jak traktowany jest poferment — jako nawóz naturalny, organiczny czy odpad stosowany na podstawie decyzji — zależy od rodzaju substratów i przepisów o odpadach lub nawozach. Dlatego przy projektowaniu gospodarki pofermentem trzeba analizować kilka aktów prawnych jednocześnie.

Co dalej

Dla rolników program oznaczał konieczność dostosowania infrastruktury, a dla doradców rolniczych — nowe zadania szkoleniowe. Dla biogazowni oznaczał z kolei konieczność skonfrontowania bilansów składników odżywczych i możliwości magazynowania z wymaganiami programu. Rozwiązania te wpłynęły na planowanie lagun, zbiorników i umów odbioru pofermentu przez okoliczne gospodarstwa.

WskazĂłwka dla inwestorĂłw

Przy planowaniu nowej biogazowni rolniczej warto już na etapie koncepcji policzyć, ile pofermentu powstanie w skali roku, jaki obszar gruntów umożliwi jego zagospodarowanie zgodnie z limitem azotu oraz jakie zbiorniki trzeba zbudować. Brak takich analiz bywa jedną z częstszych przyczyn opóźnień w uzyskaniu decyzji środowiskowych.

Co zmieniało się w praktyce gospodarstw

Objęcie programem całego kraju oznaczało, że zasady, które wcześniej dotyczyły tylko wybranych gmin, stały się standardem dla wszystkich gospodarstw. Dla rolników zbliżających się do limitów obsady zwierząt lub z ograniczoną pojemnością magazynów wymagało to planowania inwestycji, a dla doradztwa rolniczego – przygotowania szkoleń. Z perspektywy biogazowni ważne jest, że bilans azotu w gospodarstwie bierze pod uwagę również azot z pofermentu.