RED II a wsparcie energii elektrycznej: premie rynkowe, aukcje i ochrona przed zmianami wstecz

RED II, czyli dyrektywa (UE) 2018/2001, nie ustala stawek za energię elektryczną z biogazu ani biomasy, lecz wyznacza reguły, w jakich państwa członkowskie mogą takie stawki ustalać: wsparcie ma być oparte na rynku, przewidywalne dla inwestora i podporządkowane kryteriom zrównoważonego rozwoju. Dyrektywa weszła w życie 24 grudnia 2018 r., a termin jej wdrożenia upływa 30 czerwca 2021 r.

Wsparcie oparte na rynku

Artykuł 4 dyrektywy określa ogólne zasady systemów wsparcia. Wsparcie ma zachęcać do integracji energii odnawialnej z rynkiem, a wytwórcy powinni reagować na sygnały cenowe i maksymalizować przychody rynkowe. Dlatego w nowych systemach dominują premie do ceny rynkowej (feed-in premium) i aukcje, a rzadziej taryfy stałe. Wytwórca energii z biogazu sprzedaje prąd na rynku i otrzymuje od państwa uzupełnienie do ustalonego poziomu, a nie całą cenę.

Dla biogazowni to istotne z dwóch powodów. Po pierwsze, premia premiuje elastyczną pracę agregatu, który może produkować energię wtedy, gdy rynek płaci najwięcej, i magazynować biogaz w czasie niskich cen. Po drugie, w aukcjach biogaz konkuruje z technologiami o niższych kosztach jednostkowych, więc kraje często tworzą osobne koszyki dla biogazu i biomasy (tak robi Polska; zob. wyniki aukcji z 2019 r.).

Ochrona przed zmianami wstecz

Artykuł 6 dyrektywy mówi, że państwa członkowskie nie mogą zmieniać poziomu i warunków wsparcia dla projektów w sposób, który negatywnie wpływa na przyznane prawa lub podważa opłacalność wspieranych przedsięwzięć. To zabezpieczenie przed nagłym obcięciem stawek, jakiego doświadczyły rynki OZE w niektórych krajach w minionej dekadzie. Zmiany systemu są dopuszczalne, ale nie mogą działać wstecz na instalacje, które wsparcie już otrzymały. Dla inwestora w biogazownię artykuł 6 jest argumentem, że umowa o wsparciu zawarta w aukcji lub w decyzji administracyjnej jest chroniona prawem unijnym.

Otwarcie systemów dla zagranicznych wytwórców

Artykuł 5 przewiduje, że państwa członkowskie mogą otwierać część swoich systemów wsparcia energii elektrycznej z OZE dla projektów zlokalizowanych w innych państwach. Dla tak otwieranego wsparcia dyrektywa wskazuje orientacyjne, rosnące udziały nowo wspieranej mocy (lub budżetu): w latach 2023–2026 co najmniej 5% rocznie, a w latach 2027–2030 co najmniej 10% (lub mniej, jeśli tyle wynosi poziom połączeń międzysystemowych danego państwa). Dla biogazowni oznacza to teoretyczną możliwość konkurowania w aukcjach poza krajem, ale w praktyce wymaga porozumień między państwami i dotyczy to przede wszystkim technologii, które są mobilne rynkowo.

Kryteria zrównoważonego rozwoju (art. 29)

Energia elektryczna z paliw z biomasy może zostać wliczona do celu OZE i objęta wsparciem tylko wtedy, gdy spełnia kryteria zrównoważonego rozwoju i redukcji emisji gazów cieplarnianych. Progi stosowania kryteriów w RED II wynoszą co najmniej 2 MW całkowitej nominalnej mocy cieplnej dla paliw gazowych (biogaz) oraz co najmniej 20 MW dla paliw stałych. Dla typowej polskiej biogazowni rolniczej o mocy elektrycznej 1 MW kryteria z art. 29 mają zastosowanie tylko wtedy, gdy całkowita nominalna moc cieplna instalacji sięga co najmniej 2 MW. Szczegóły omawia wpis o kryteriach art. 29.

Co dalej

RED II ustanowiła ramy, które państwa wdrażały do połowy 2021 r. W praktyce o stawkach decydują jednak prawo krajowe i decyzje Komisji o pomocy publicznej, które muszą mieścić się w ramach RED II.

Jak to wygląda w praktyce

Dyrektywa zostawia państwom wybór instrumentów, więc w UE współistnieją różne rozwiązania: aukcje premii, certyfikaty, rozliczenia ruchome i stałe taryfy dla niewielkich instalacji. Wspólna zasada jest taka, że im większa instalacja, tym silniej wsparcie powinno być powiązane z rynkiem i z konkurencją. Inwestor planujący biogazownię powinien więc sprawdzić trzy rzeczy: czy jego instalacja podlega wymogom konkurencyjnego wyboru, jak liczona jest premia (od ceny godzinowej czy od średniej okresu) oraz czy kryteria z art. 29 będą wymagane i kto je weryfikuje. Każdy z tych elementów wpływa zarówno na wysokość przychodu z 1 MWh, jak i na koszty certyfikacji.

Najważniejsze wnioski

• Dyrektywa nie gwarantuje stawki, lecz wymaga rynkowego charakteru wsparcia.
• Artykuł 6 chroni przed retroaktywnymi zmianami, co ma znaczenie dla bankowalności projektów.
• Kryteria zrównoważonego rozwoju są warunkiem wliczenia energii z biogazu do celów krajowych.