Selektywna zbiórka bioodpadów w gminach: obowiązki gmin i mieszkańców, frakcje, kompostownik

Gmina ma obowiązek zapewnić selektywne zbieranie co najmniej sześciu strumieni odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych, szkła, odpadów opakowaniowych wielomateriałowych i bioodpadów, a mieszkańcy są obowiązani odpady zbierać selektywnie zgodnie z regulaminem. Bioodpady to według ustawy o odpadach ulegające biodegradacji odpady z ogrodów i parków, odpady żywności i kuchenne z gospodarstw domowych, gastronomii, biur, hurtowni i handlu detalicznego oraz podobne odpady z zakładów żywnościowych. W kwietniu 2024 r. unijny termin dla bioodpadów już minął, a termin dla tekstyliów (1 stycznia 2025 r.) był tuż przed nami.

Strumienie i kolory pojemników

Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 10 maja 2021 r. wskazuje sześć frakcji i oznaczenia pojemników lub worków:

Pojemniki mogą być pokryte kolorem i napisem tylko w części, nie mniejszej niż 30% widocznej powierzchni. Rozporządzenie weszło w życie 1 lipca 2021 r., a pojemniki i worki niespełniające wymagań należało wymienić do 1 lipca 2022 r.

Obowiązki gminy

• zapewnić selektywne zbieranie sześciu strumieni od właścicieli nieruchomości;
• utworzyć w sposób zapewniający łatwy dostęp co najmniej jeden stacjonarny PSZOK, przyjmujący co najmniej te strumienie oraz odpady niebezpieczne, przeterminowane leki, baterie, zużyty sprzęt, meble i odpady wielkogabarytowe, zużyte opony, odpady tekstyliów i odzieży oraz odpady budowlane z gospodarstw domowych;
• zapewnić zagospodarowanie odpadów zgodnie z hierarchią i prowadzić działania informacyjne i edukacyjne;
• udostępniać na stronie gminy informacje o podmiotach odbierających odpady i o miejscach zagospodarowania zmieszanych odpadów, bioodpadów i pozostałości z sortowania.

PSZOK może nie przyjmować bioodpadów, jeśli gmina w zamian za opłatę w całości zapewnia ich odbiór z miejsc wytwarzania.

Obowiązki właściciela nieruchomości

Właściciel zapewnia pojemniki lub worki (chyba że gmina przejęła ten obowiązek), zbiera odpady selektywnie zgodnie z regulaminem i rozporządzeniem oraz pozbywa się ich zgodnie z przepisami. Rada gminy w regulaminie może wprowadzić dodatkowe wymagania, np. zbieranie części roślinnych z pielęgnacji terenów zielonych odrębnie od innych bioodpadów, a także wymagania dla kompostowników.

Kompostownik przydomowy

• Rada gminy może uchwałą zwolnić w części z opłaty za gospodarowanie odpadami właścicieli domów jednorodzinnych, którzy kompostują bioodpady w kompostowniku przydomowym, proporcjonalnie do zmniejszenia kosztów gospodarowania odpadami z gospodarstw domowych.
• Deklaracja o wysokości opłaty zawiera informację o posiadaniu kompostownika i kompostowaniu w nim bioodpadów.
• Gmina może nie odbierać bioodpadów od takiej nieruchomości, jeśli właściciel podał te informacje, korzysta ze zwolnienia, a regulamin przewiduje zwolnienie z obowiązku posiadania pojemnika lub worka na bioodpady.
• Gdy okaże się, że właściciel nie ma kompostownika, nie kompostuje w nim bioodpadów albo uniemożliwia oględziny, gmina stwierdza decyzją utratę prawa do zwolnienia.

Terminy z prawa UE

Dyrektywa 2008/98/WE po zmianie z 2018 r. wymaga, by od 31 grudnia 2023 r. bioodpady były albo zbierane selektywnie, albo poddawane recyklingowi u źródła (np. kompostowanie w gospodarstwie domowym). Od 1 stycznia 2025 r. państwa członkowskie mają zapewnić selektywną zbiórkę tekstyliów. W Polsce przełożono to na obowiązki gmin w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (sześć strumieni, PSZOK z tekstyliami).

Dokąd trafiają bioodpady i co to oznacza dla biogazu

Bioodpady z selektywnej zbiórki idą do kompostowni lub biogazowni. Instalacje komunalne przetwarzające zmieszane odpady komunalne i pozostałości muszą spełniać wymagania ochrony środowiska i mieć zezwolenie (marszałek jest organem właściwym dla instalacji komunalnych). Dla biogazowni, które przyjmują frakcję bio, ważne są: odpowiednie kody (20 01 08, 20 02 01), depackaging dla zanieczyszczonych dostaw, jakość selektywnej zbiórki i ciągłość umowy z gminą lub podmiotem odbierającym.

Poziomy dla gmin

Selektywna zbiórka jest narzędziem do osiągania poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu: 45% wagowo za rok 2024, 55% za 2025, 60% za 2030 i 65% za 2035 i lata następne. Kompostowanie i fermentacja bioodpadów liczą się do recyklingu organicznego, jeśli spełniają ustawowe i unijne warunki.

Co sprawdzić w regulaminie swojej gminy

• częstotliwość odbioru bioodpadów (osobno latem i zimą) oraz sposób zbierania odpadów zielonych;
• czy gmina wymaga lub dopuszcza kompostowniki i jakie są ich warunki;
• zasady PSZOK: godziny, limity ilości, lista przyjmowanych odpadów;
• czy w zabudowie wielorodzinnej obowiązują wspólne pojemniki i zasady ich oznakowania;
• jak gmina weryfikuje deklaracje o kompostowaniu.

Typowe błędy

• brak sortowania bioodpadów w zabudowie wielorodzinnej z powodu zanieczyszczeń (plastik, szkło) i konsekwencje dla jakości frakcji;
• deklaracja kompostownika bez faktycznego kompostowania;
• zbyt rzadki odbiór i brak edukacji;
• traktowanie PSZOK jako wyłącznie punktu na odpady wielkogabarytowe, bez tekstyliów.

Co zrobić najpierw

1. Sprawdź regulamin utrzymania czystości i porządku swojej gminy: częstotliwość odbioru bioodpadów, wymogi kompostowników, zasady PSZOK.
2. Jeśli kompostujesz, złóż odpowiednią informację w deklaracji.
3. W firmie lub biogazowni zweryfikuj, z którym podmiotem gmina podpisała umowę na bioodpady.

Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej; przed decyzją inwestycyjną lub formalną sprawdź aktualne brzmienie przepisów i skonsultuj się z prawnikiem lub właściwym organem.