System kaucyjny w Polsce: jak działa od 1 października 2025 r. — kaucje, sklepy, operatorzy

System kaucyjny w Polsce działa od 1 października 2025 r.: przy zakupie napoju w opakowaniu ze znakiem systemu pobiera się kaucję — 50 gr za butelkę PET do 3 l i puszkę metalową do 1 l oraz 1 zł za szklaną butelkę wielokrotnego użytku do 1,5 l — a zwrot następuje przy oddaniu pustego opakowania w dowolnym punkcie zbiórki, bez paragonu. Według Ministerstwa Klimatu i Środowiska do końca czerwca 2026 r. do systemu wróciło 2,3 mld opakowań.

Podstawa prawna

System kaucyjny wprowadziła nowelizacja ustawy z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (ustawa z 13 lipca 2023 r.), uzupełniona ustawą z 21 listopada 2024 r. i kolejną z 9 stycznia 2026 r. Podstawą unijną jest dyrektywa 2019/904 (SUP), która wymaga selektywnego zbierania butelek z tworzyw sztucznych. Wysokość kaucji określa rozporządzenie ministra klimatu z 8 lipca 2024 r.

Co jest objęte systemem

Obowiązek osiągania poziomów selektywnego zbierania nie dotyczy wprowadzających napoje będące mlekiem, jogurtem lub innym pitnym produktem mlecznym. Opakowania w systemie mają znak systemu kaucyjnego; w okresie przejściowym (do wyczerpania zapasów, nie dłużej niż do końca 2025 r.) mogły występować napoje tej samej firmy w opakowaniach z kaucją i bez.

Kto zbiera opakowania

• Sklepy powyżej 200 m², które mają w ofercie napoje w opakowaniach objętych systemem, są obowiązkowymi punktami zbiórki.
• Sklepy do 200 m² zbierają opakowania, jeśli przystąpiły do systemu lub sprzedają napoje w szklanych butelkach wielokrotnego użytku (głównie piwo).
• Automaty kaucyjne i inne punkty zbiórki, także poza sklepami.
• Operator (podmiot reprezentujący) musi zapewnić co najmniej jeden stacjonarny punkt odbioru w każdej gminie.

Wszystkie jednostki handlu oferujące napoje w opakowaniach objętych systemem pobierają kaucję, niezależnie od powierzchni — liczy się produkt, nie profil sklepu. Ministerstwo zaleca, aby opakowań nie zgniatać przed oddaniem.

Operatorzy i finansowanie

Operatorami są podmioty reprezentujące, tworzone przez wprowadzających napoje, które organizują zbiórkę, odbiór, transport i rozliczanie kaucji. Ustawa dopuszcza kilku operatorów. System finansują wprowadzający napoje (zgodnie z zasadą ROP), a także niezwrócona kaucja i sprzedaż materiałów z recyklingu; środki z nieodebranej kaucji i ze sprzedaży surowców przeznacza się na finansowanie systemu.

Rozliczanie kaucji

Wprowadzający napoje, którzy uczestniczą w danym systemie, przekazują pobraną kaucję podmiotowi reprezentującemu w terminach: do 7. dnia miesiąca za okres od 15. do ostatniego dnia poprzedniego miesiąca oraz do 21. dnia miesiąca za okres od 1. do 14. dnia miesiąca. Podmiot, który zwrócił kaucję użytkownikowi końcowemu, otrzymuje zwrot od podmiotu reprezentującego, który odebrał od niego opakowania. Dzięki temu sklep nie finansuje systemu z własnej kieszeni.

Cele

Producenci mają osiągać selektywne zbieranie opakowań na poziomie 77% w 2025 r. (i do 2028 r.) oraz 90% od 2029 r. Dla jednorazowych butelek z tworzyw sztucznych (z zakrętkami) obowiązuje minimalny udział recyklatu: 25% od 2025 r. i 30% od 2030 r.

Zmiany z 2026 r.

Ustawa z 9 stycznia 2026 r. zmieniła kilka kluczowych zasad:

• w zakresie napojów w szklanych butelkach wielokrotnego użytku (poz. 3 załącznika nr 1a) przystąpienie wprowadzających do systemu kaucyjnego utworzonego przez podmiot reprezentujący jest dobrowolne do 31 grudnia 2028 r. — wprowadzający może zamiast tego prowadzić własny system zbierania tych butelek i samodzielnie osiągać poziomy; butelki PET i puszki pozostają w systemie kaucyjnym;
• we własnym systemie sklep prowadzący sprzedaż takich napojów ma przyjmować puste butelki i zwracać kwotę, bez wymogu okazania dowodu zakupu;
• przedsiębiorcy, którzy utworzyli własny system zbierania butelek wielokrotnego użytku przed wejściem w życie ustawy z 2023 r., mogą go prowadzić na dotychczasowych zasadach do 31 grudnia 2028 r., po zgłoszeniu zamiaru ministrowi do 31 marca 2026 r.

Wprowadzający, który nie przystąpił do systemu kaucyjnego i nie osiąga wymaganych poziomów, ponosi opłatę produktową; szczegółowe zasady jej naliczania sprawdź w aktualnym tekście ustawy opakowaniowej.

Co to oznacza dla odpadów

Dla branży odpadowej system oznacza oczekiwane przesunięcie butelek PET i puszek ze strumieni komunalnych do osobnego, wysokiej jakości strumienia surowców. Odpady opakowaniowe pochodzące z systemu uznaje się za odpady opakowaniowe pochodzące z gospodarstw domowych (na potrzeby realizacji obowiązku z art. 20 ust. 4 ustawy opakowaniowej), a dokument potwierdzający recykling (DPR) dla odpadów wyłącznie z systemu kaucyjnego sporządza recykler na wniosek podmiotu reprezentującego przez konto w BDO.

Typowe pułapki

• zwrot opakowań bez znaku systemu — kaucji nie odzyskasz;
• małe sklepy nie wiedzą, że sprzedaż piwa w zwrotnych butelkach szklanych też je zobowiązuje do przyjmowania opakowań;
• producenci nie rozróżniają systemu kaucyjnego od własnego systemu zbierania.

Co zrobić najpierw

1. Sklep: sprawdź metraż, ofertę napojów i status przystąpienia do systemu.
2. Producent napojów: zdecyduj, czy przystępujesz do systemu operatora, czy prowadzisz własny; pamiętaj o terminach zgłoszeń.
3. Konsument: zwracaj opakowania ze znakiem, nie zgniatając ich.

Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej; przed decyzją inwestycyjną lub formalną sprawdź aktualne brzmienie przepisów i skonsultuj się z prawnikiem lub właściwym organem.