System kaucyjny w Polsce wystartował 1 października 2025 r. Zasady i pierwsze dni

W Polsce od 1 października 2025 r. obowiązuje system kaucyjny. Konsumenci płacą kaucję przy zakupie napoju w objętym systemem opakowaniu i odzyskują ją, oddając pusty pojemnik do sklepu. Ministerstwo klimatu do końca podtrzymywało, że start nastąpi zgodnie z harmonogramem, mimo obaw części branży. Dla gospodarki odpadami to największa zmiana w zbiórce opakowań od lat.

Co obejmuje system

Według omówień przedstawionych przed startem system dotyczy:

• butelek z tworzywa PET do 3 l oraz puszek metalowych do 1 l – kaucja 50 gr,
• szklanych butelek wielorazowego użytku do 1,5 l – kaucja 1 zł.

Zgodnie z przepisami sklepy o powierzchni powyżej 200 m² muszą przyjmować opakowania objęte systemem od pierwszego dnia. Mniejsze sklepy mogą przystąpić dobrowolnie; jeśli sprzedają napoje w PET lub puszkach, muszą co najmniej pobierać kaucję, a zwrot jest opcjonalny. Sklepy sprzedające napoje w szkle wielorazowym muszą pobierać i zwracać kaucję oraz odbierać puste butelki. Systemem zarządzają operatorzy – w połowie lipca 2025 r. minister klimatu udzielił zezwoleń siedmiu podmiotom. Finansują go producenci napojów w ramach rozszerzonej odpowiedzialności producenta; nieodebrane kaucje trafiają do operatora.

Zakładane cele to 77% selektywnej zbiórki opakowań w 2025 r. i 90% od 2029 r. Pierwsze trzy miesiące wyznaczono jako okres przejściowy, w którym opakowania oznaczone nowymi znakami będą trafiać do obrotu stopniowo. Już w pierwszych dniach media opisywały kontrowersje, m.in. pojawienie się butelki o pojemności 3,001 l, mającej omijać limit 3 l.

Dlaczego to ważne

System kaucyjny jest wdrożeniem unijnej dyrektywy o plastikach jednorazowego użytku (z 2019 r.), która wymaga zbiórki 77% butelek do 2025 r. i 90% do 2029 r. Jego główną zaletą jest wysoka jakość zebranego materiału: butelki PET i puszki trafiają osobno, bez zanieczyszczeń bioodpadami, co poprawia opłacalność recyklingu. Jednocześnie wyjęcie wartościowych frakcji ze strumienia odpadów komunalnych zmienia ekonomikę gminnych systemów, bo ubywa przychodów ze sprzedaży surowca.

Znaczenie dla branży w Polsce

Dla operatorów instalacji przetwarzających odpady komunalne i bioodpady system kaucyjny oznacza, że w odpadach zmieszanych i w pojemnikach na odpady selektywne zmniejszy się udział butelek i puszek. Dla biogazowni bioodpadowych to korzystne: mniej zanieczyszczeń opakowaniowych utrudniających odpakowywanie i pracę mieszadeł. Dla gmin istotne jest, jak przeliczą się opłaty za odbiór odpadów, skoro część frakcji trafi do osobnego obiegu.

Warto też zauważyć, że nowy system funkcjonuje równolegle z reformą rozszerzonej odpowiedzialności producentów dla opakowań, wynikającą z unijnego rozporządzenia PPWR.

Na co zwrócić uwagę

W pierwszych miesiącach kluczowe będą: dostępność automatów i punktów zwrotu, wysokość opłat manipulacyjnych dla sklepów (operatorzy oferowali 3–10 gr za butelkę przy odbiorze ręcznym i 10–12 gr przy automatach; Polska Izba Handlu uważała te stawki za zbyt niskie), a także pewność, że producenci poprawnie oznaczają opakowania. Konsumenci powinni sprawdzać znak systemu na etykiecie.