Sejm uchwalił ustawę o systemie kaucyjnym: kaucja do 2 zł, cele zbiórki 77–90%

Ustawa z 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw wprowadza w Polsce system kaucyjny. Obejmuje jednorazowe butelki plastikowe do 3 l (wraz z zakrętkami), jednorazowe puszki metalowe do 1 l oraz szklane butelki zwrotne do 1,5 l. Maksymalna kaucja wynosi 2 zł za opakowanie, a minimalne poziomy selektywnej zbiórki rosną od 77% w 2025 r. do 90% od 2029 r. System ma poprawić jakość i ilość surowców z recyklingu oraz ograniczyć zaśmiecanie.

Co się zmienia

Ustawa przewiduje kilka rozwiązań:

• Operator: podmiot reprezentujący producentów musi być spółką akcyjną z siedzibą w Polsce, należącą do producentów lub ich organizacji, z kapitałem zakładowym co najmniej 5 mln zł; potrzebuje licencji ministra klimatu na okres do 10 lat.
• Cele zbiórki: 77% (2025), 81% (2026), 84% (2027), 87% (2028) i 90% (od 2029) – dla butelek plastikowych, puszek i szklanych butelek zwrotnych.
• Kaucja: nie więcej niż 2 zł; pobierana przy sprzedaży, zwracana przy zwrocie; dowód zakupu nie jest wymagany.
• Sklepy: obiekty powyżej 200 m² mają obowiązek przyjmowania zwrotów; mniejsze mogą dobrowolnie przystąpić do systemu; sklepy powyżej 2000 m² prowadzą też zbiórkę innych opakowań.
• Opłaty: za niespełnienie celów obowiązuje opłata produktowa, maksymalnie do 25 zł/kg; kary za naruszenia mieszczą się w przedziałach od 500 do 1 000 000 zł.

Ustawa wprowadza także zmiany w podatku VAT, w przepisach o odpadach i o utrzymaniu czystości w gminach.

Znaczenie dla branży w Polsce

System kaucyjny jest istotny dla całej gospodarki odpadami, także dla bioodpadów. Skuteczna zbiórka butelek i puszek w odrębnym strumieniu ogranicza ilość opakowań w odpadach zmieszanych i w pojemnikach na frakcję suchą oraz poprawia jakość surowca. Mniej zanieczyszczeń w strumieniach odpadów to korzyść dla sortowni, instalacji recyklingu i pośrednio dla instalacji przetwarzających bioodpady, w których foliowe i metalowe zanieczyszczenia obniżają jakość kompostu i pofermentu.

Dla samorządów zmiana oznacza zmniejszenie strumienia odpadów opakowaniowych i potrzebę aktualizacji systemów gminnych.

Na co zwrócić uwagę

Przedsiębiorcy powinni sprawdzić, czy ich produkty podlegają systemowi, czy zawarli umowy z operatorem i czy ich dane w BDO są aktualne. Sklepy powinny przygotować logistykę zwrotów i oznakowanie. Warto też zapoznać się z przepisami przejściowymi, które określają, do kiedy mogą funkcjonować dotychczasowe systemy oraz jak rozliczać opakowania wprowadzone do obrotu przed 2025 r.

Co dalej

Ustawa trafi do prezydenta, a następnie zostanie opublikowana. Po jej wejściu w życie resort klimatu wyda przepisy wykonawcze, w tym o wysokościach kaucji, a producenci przystąpią do tworzenia operatora systemu.