Szwecja: certyfikaty elektryczne a energia z biogazu — nowe instalacje do końca 2021 r., system do 2035 r.

Szwecja wspiera energię elektryczną z odnawialnych źródeł, w tym z biogazu, nie stałą taryfą, lecz rynkiem certyfikatów: wytwórca dostaje świadectwo za każdą wyprodukowaną megawatogodzinę i sprzedaje je dostawcom energii, którzy muszą je kupować. Jesienią 2020 r. rząd zdecydował o skróceniu tego systemu do 2035 r. i zamknięciu go dla instalacji uruchomionych po 2021 r.

Jak działa system

System elcertyfikatów (elcertifikatsystemet) wszedł w życie 1 maja 2003 r. Obowiązek zakupu świadectw spoczywa na dostawcach i niektórych użytkownikach energii, a jego wysokość (kwota) jest co roku określona w rozporządzeniu o certyfikatach elektrycznych: rośnie do końca lat dwudziestych, a następnie maleje aż do 2035 r. Za niewypełnienie obowiązku grozi opłata w wysokości 150% średniej ważonej ceny świadectwa z okresu rozliczeniowego.

Wytwórca otrzymuje jedno świadectwo za każdą MWh energii z kwalifikującego się źródła. Zgodnie z opisem w bazie Clean Energy for EU Islands uprawnienie wygasa po 15 latach od uruchomienia instalacji. Świadectwa sprzedaje się na rynku, więc ich cena zależy od podaży i popytu, a nie od decyzji urzędowej. Do systemu kwalifikuje się energia elektryczna z biopaliw, w tym z biogazu, wytwarzana m.in. w kogeneracji.

Od 1 stycznia 2012 r. Szwecja prowadzi wspólny rynek certyfikatów z Norwegią. Celem było pobudzenie wytwarzania nowej energii odnawialnej tam, gdzie jest to najtańsze, niezależnie od granicy.

Cele i zmiana decyzji z 2020 r.

Początkowy cel, czyli 28,4 TWh nowej energii odnawialnej do 2020 r., został osiągnięty w 2019 r. Wcześniej uzgodniono dodatkowe 18 TWh, co daje 46,4 TWh do 2030 r. Jesienią 2020 r. rząd zdecydował, że system zakończy działanie w 2035 r. (zamiast w 2045 r.) i że instalacje uruchomione po 31 grudnia 2021 r. nie będą się mogły do niego zakwalifikować. Zmiana została przedstawiona w propozycji ustawy 2020/21:16.

Dla nowych biogazowni to w praktyce koniec dostępu do świadectw. Instalacje uruchomione do końca 2021 r. nadal otrzymują je przez okres do 15 lat, a system w obecnym kształcie wygasa w 2035 r.

Co to oznacza dla przychodów

Przychód z 1 MWh energii z biogazu w szwedzkim modelu składa się z dwóch części: ceny energii na rynku oraz ceny elcertyfikatu. Żadna z nich nie jest gwarantowana z góry. W okresach, gdy cel został osiągnięty wcześniej niż planowano, a nowe inwestycje napływały szybciej, cena świadectw spadała; instytucje szwedzkie i norweskie podkreślały, że niska cena jest oczekiwanym efektem systemu efektywnego kosztowo. Wytwórca powinien więc planować przepływy pieniężne z uwzględnieniem zmienności obu składników, a nie jednej stawki jak w taryfie.

Dodatkowa pomoc dla biogazu

Poza certyfikatami Szwecja stosuje inne narzędzia dla biogazu, głównie podatkowe i zorientowane na gaz używany w transporcie, a nie na energię elektryczną. Od 2014 r. działa też pilotażowe wsparcie dla biogazu z gnojowicy (gödselgasstöd), które według informacji rządu wynosi do 40 öre za kWh wyprodukowanego biogazu, a więc jest rozliczane od gazu, nie od energii elektrycznej.

Przykład rachunku przychodu

Dla zobrazowania: jeśli w danym okresie cena energii wynosi (hipotetycznie) 400 SEK/MWh, a cena świadectwa 100 SEK, to wytwórca z jednej MWh uzyska w sumie 500 SEK. Spadek ceny świadectwa o połowę obniży przychód o 50 SEK/MWh, niezależnie od ceny energii. Liczby te są wyłącznie ilustracją mechanizmu, a nie notowaniami. Ten rachunek pokazuje, że wytwórca na rynku certyfikatów ma dwa niezależne ryzyka cenowe, podczas gdy w taryfie stałej nie ma żadnego, a w premii ruchomej tylko jedno.

Dlaczego rząd skrócił system

Zgodnie z uzasadnieniem wskazanym w dokumentach rządowych cel ilościowy został osiągnięty znacznie wcześniej niż planowano, a nadmiar mocy zmniejszał cenę świadectw do poziomu, w którym przestały one pełnić funkcję bodźca inwestycyjnego. Zamknięcie dla instalacji uruchomionych po 2021 r. kończy dopływ nowych uczestników, a skrócenie terminu do 2035 r. ogranicza obowiązek zakupu świadectw przez odbiorców energii.

Wnioski

• Szwedzki system jest rynkowy: wytwórca nie ma ani stałej ceny, ani stałej premii.
• Okno dla nowych instalacji zostanie zamknięte z końcem 2021 r., więc dla biogazowni budowanych później potrzebne będą inne źródła przychodu.
• Instalacje korzystające ze świadectw mają ograniczony 15-letni horyzont, a cały system kończy się w 2035 r., co ma znaczenie dla instalacji uruchamianych w latach 2020–2021.