Finlandia: premia do ceny docelowej 83,50 €/MWh dla biogazu i jej zamknięcie w 2019 r.

Finlandia od wejścia w życie ustawy 1396/2010 wspierała energię elektryczną z biogazu mechanizmem premii do ceny docelowej: wytwórca dostawał z budżetu różnicę między 83,50 €/MWh a średnią rynkową ceną energii. System ukształtowała ustawa 1396/2010, a dla nowych biogazowni zamknięto go z początkiem 2019 r.

Jak liczono premię

Ustawa o wsparciu produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych (1396/2010) przewidziała cenę docelową (target price) dla poszczególnych technologii. Dla biogazu wynosiła ona 83,50 €/MWh; dla elektrowni wiatrowych ustalono wyższą wartość 105,30 €/MWh, obowiązującą do końca 2015 r.

Premia jest wyliczana kwartalnie według prostej zasady:

1. Bierze się średnią cenę rynkową energii z poprzednich trzech miesięcy.
2. Od ceny docelowej odejmuje się tę średnią.
3. Jeżeli średnia cena spadła poniżej 30 €/MWh, do odjęcia przyjmuje się 30 €/MWh, więc premia nie rośnie ponad 53,50 €/MWh.
4. Jeżeli cena rynkowa przekroczy cenę docelową, premia wynosi zero.

Różnica względem polskich aukcji (stała cena referencyjna) jest widoczna: wytwórca w Finlandii nie ma gwarancji stałego przychodu przy bardzo niskich cenach rynkowych, ponieważ dolne zabezpieczenie kończy się na 30 €/MWh. Przy bardzo wysokich cenach nie dostaje też nic ponad cenę rynkową.

Premia za ciepło

Biogazownie kogeneracyjne mogły dostać dodatkowe 50 €/MWh (art. 26 ustawy), a elektrownie na paliwa drzewne 20 €/MWh. Premia ciepłowa jest wypłacana obok premii do ceny docelowej, także przez maksymalnie 12 lat. Zachęcała ona do wykorzystania ciepła, bo bez odbiorcy ciepła biogazownia traci istotną część możliwego przychodu.

Czas trwania i zamknięcie systemu

Wsparcie przysługuje do 12 lat od przyznania. Według opisu programu w bazie Komisji Europejskiej system taryfowy wraz z premią ciepłową został zamknięty dla biogazu i elektrowni na paliwa drzewne 1 stycznia 2019 r., a odrębne zasady dla elektrowni na zrębki wygasały później. Dla biogazu od tego czasu jedyną drogą dla nowych instalacji jest tryb przetargowy z tej samej ustawy. Jego jedyna dotychczasowa runda z jesieni 2018 r. zakończyła się zwycięstwem lądowej energetyki wiatrowej (omówienie aukcji).

Co z tego wynika dla inwestora

• Przychód z energii z biogazu w modelu fińskim jest „ścięty” od góry i od dołu: przy cenach 30–83,50 €/MWh wytwórca dostawał łącznie 83,50 €/MWh, poniżej 30 €/MWh traci część gwarancji.
• Ciepło z kogeneracji było drugą nogą finansowania; samo wsparcie elektryczne nie zastępowało zbytu ciepła.
• Instalacje, które dostały decyzję przed zamknięciem systemu, kończą okres wsparcia po maksymalnie 12 latach.

Przykład obliczenia

Załóżmy, że średnia trzymiesięczna cena energii wynosi 45 €/MWh. Premia do ceny docelowej to 83,50 − 45 = 38,50 €/MWh, więc wytwórca łącznie uzyskuje 83,50 €/MWh. Jeżeli ta sama biogazownia sprzedaje też ciepło do sieci i spełnia warunki premii ciepłowej, dochodzi premia ciepłowa 50 €/MWh (źródło podaje ją jako kwotę „za wyprodukowaną MWh”, bez wskazania, czy chodzi o energię elektryczną, czy o ciepło, dlatego nie sumujemy jej tu z przychodem za energię). Gdy cena rynkowa spadnie do 20 €/MWh, do wyliczenia premii przyjmuje się 30 €/MWh, więc premia wynosi 53,50 €/MWh, a wytwórca dostaje razem 73,50 €/MWh (20 z rynku plus 53,50 premii).

Premia a taryfa stała

W klasycznej taryfie stałej (feed-in tariff) wytwórca ma z góry znaną cenę za każdą megawatogodzinę niezależnie od rynku. Fiński model jest premią ruchomą: państwo uzupełnia rynkowy przychód do poziomu docelowego, ale wytwórca nadal sprzedaje energię na rynku i ponosi ryzyko dostępu do niej. Z punktu widzenia budżetu to rozwiązanie tańsze w latach wysokich cen, bo wsparcie maleje samoczynnie. Z punktu widzenia inwestora wymaga uwzględnienia scenariusza cen poniżej 30 €/MWh, w którym gwarancja przestaje rosnąć.

Taka konstrukcja sprzyja również sterowaniu produkcją: biogazownia, której agregat może pracować elastycznie, ma interes w wytwarzaniu energii wtedy, gdy rynek płaci więcej, bo premia jest liczona z kwartalnej średniej, a nie z ceny godziny, w której energia została sprzedana.

Zamknięcie systemu w praktyce

Zamknięcie systemu 1 stycznia 2019 r. nie wpływa na instalacje już w nim uczestniczące: te pobierają premię do wygaśnięcia maksymalnie 12-letniego okresu. Nowy inwestor musi natomiast zaplanować projekt bez gwarantowanej ceny docelowej. W praktyce oznacza to oparcie rachunku ekonomicznego na sprzedaży energii po cenach rynkowych, wykorzystaniu ciepła na miejscu oraz na innych kanałach, takich jak sprzedaż biogazu po uszlachetnieniu. Warto więc czytać fińskie doświadczenie jako przykład przejścia od administracyjnie ustalonej ceny docelowej do konkurencyjnego trybu przetargowego, w którym biogaz musi sprostać tańszym źródłom.