Węgry: prąd z biogazu i biomasy — METÁR, KÁT i brązowa premia. Przegląd systemu

Węgierski prąd z biogazu i biomasy wspierają dziś trzy mechanizmy: system METÁR z premiami przyznawanymi w aukcjach, wygasający system KÁT dla istniejących instalacji oraz tzw. brązowa premia dla elektrowni, które wyczerpały dotychczasowe wsparcie. Kluczowa jest wielkość instalacji: poniżej 1 MW zasady są prostsze, powyżej 1 MW pieniądze zależą od wyniku aukcji.

METÁR: premie dla nowych instalacji

METÁR (Megújuló Támogatási Rendszer) działa od 1 stycznia 2017 r., po zmianach ustawowych uchwalonych w czerwcu i grudniu 2016 r. Zasady zależą od mocy:

• poniżej 0,5 MW (z wyłączeniem wiatru) — operator MAVIR kupuje prąd i sprzedaje go na giełdzie HUPX, co chroni małych wytwórców przed ryzykiem rynkowym;
• 0,5–1 MW — administracyjna premia, według IEA na poziomie podobnym do KÁT, bez aukcji;
• powyżej 1 MW — premie wyłącznie w aukcjach konkurencyjnych (poza projektami demonstracyjnymi).

Wytwórcy w METÁR nie mają obowiązkowego odbioru energii, poza instalacjami poniżej 0,5 MW.

KÁT: system dla istniejących

Według IEA system KÁT (obowiązkowy odbiór) funkcjonuje nadal dla istniejących instalacji. Nowi uczestnicy mogą wchodzić tylko do METÁR. Dla właścicieli starszych biogazowni oznacza to, że wsparcie mają przypisane do dnia uruchomienia i wygasa ono wraz z okresem objętym przepisami.

Brązowa premia

Dla elektrowni na biomasę i biogaz, które wyczerpały dotychczasowe wsparcie, METÁR przewiduje brązową premię (barna prémium), mającą zapobiegać wyłączaniu bloków lub przechodzeniu na paliwa kopalne. Według noty kancelarii Schoenherr premię można uzyskać od regulatora MEKH bez aukcji na pięć lat, a ma ona równoważyć wyższe zmienne koszty biogazu w porównaniu z gazem ziemnym.

Aukcje z udziałem biomasy

Piąta aukcja METÁR (rozstrzygnięta 20 grudnia 2021 r.) była otwarta tylko dla elektrowni uruchomionych co najmniej 20 lat wcześniej. Limit oferty wynosił 38,15 Ft/kWh, budżet 17 mld Ft rocznie i 870 GWh/rok, a sześć z ośmiu ofert dotyczyło biomasy (szczegóły). W przeliczeniu 38,15 Ft/kWh to ok. 106 euro za MWh (kurs ok. 360 Ft za euro, orientacyjnie, koniec 2021 r.).

Jak rosły limity w aukcjach

Węgierskie aukcje mają limit ceny oferty w Ft/kWh. W dwóch aukcjach poprzedzających piątą limit wynosił 26,70 i 27,32 Ft/kWh, a w piątej 38,15 Ft/kWh, czyli o ok. 40 proc. więcej niż w czwartej. Jednocześnie budżet wsparcia wzrósł 20–36-krotnie i wyniósł 17 mld Ft rocznie przy 870 GWh wspieranej energii, co daje średnio ok. 19,5 Ft dopłaty do jednej kWh. Czwartą aukcję MEKH ogłosił 15 października 2021 r., ale wycofał 19 listopada; piąta pojawiła się 22 listopada 2021 r. z jednodniowym terminem składania ofert.

Biogaz: skala i kierunek

Według Világgazdaság z 18 grudnia 2024 r. biogaz stanowi 0,9 proc. węgierskiego miksu energetycznego. Według Világgazdaság Unia zakłada dziesięciokrotne zwiększenie produkcji biogazu i biometanu do 2030 r.; w planie REPowerEU cel dotyczy biometanu (35 mld m³ rocznie do 2030 r.). Według obliczeń instytutu AKI wykorzystanie całego potencjalnego surowca mogłoby pokryć około jednej trzeciej krajowego zużycia gazu ziemnego; jest to wartość teoretyczna.

Polityka wsparcia przesuwa się z prądu na gaz. Według Kinstellar program Jedlik Ányos Energy Program przewiduje 40 mld Ft (ok. 100 mln euro) na dziesięć projektów biogazu i biometanu, z czego 18 mld Ft zarezerwowano dla instalacji produkujących poniżej 500 m³ biogazu surowego na godzinę.

Dla kogo co

Dla właściciela małej biogazowni (do 0,5 MW) ważny jest odkup przez MAVIR. Dla średniej (0,5–1 MW) administracyjna premia. Dla większych — aukcje, a dla starych bloków — brązowa premia lub udział w aukcjach dla istniejących elektrowni. W Niemczech, gdzie przetargi dotyczą setek megawatów, opisuje to wpis Niemcy ogłaszają przetargi na ponad 1 GW.

Co oznaczają progi mocy

Przedziały mocy decydują o ryzyku wytwórcy. Poniżej 0,5 MW operator systemu przesyłowego MAVIR kupuje prąd i sprzedaje go na giełdzie HUPX, więc właściciel małej biogazowni nie ponosi ryzyka cenowego. Między 0,5 a 1 MW wytwórca dostaje premię administracyjną, według IEA na poziomie zbliżonym do KÁT, bez konieczności wygrywania aukcji. Dopiero powyżej 1 MW, czyli dla większości elektrowni na biomasę i największych biogazowni, o dopłacie decyduje konkurencja w aukcji, a limit ceny wyznacza górną granicę wygranej.

Cele systemu

Według IEA brązowa premia ma zapobiegać wyłączaniu elektrowni na biomasę i biogaz lub ich przechodzeniu na paliwa kopalne, a w systemie przewidziano też gwarancje dla paliwa drzewnego, które mają ograniczać nielegalny wyrąb. Węgierska konstrukcja różni się więc od niemieckiej głównie tym, że nowe instalacje są w niej rzadkim wyjątkiem, a wsparcie służy podtrzymaniu istniejących.