Zielony gaz w Holandii: dotacje SDE++, certyfikaty Vertogas i cel 2 mld m³ w 2030 r.

W Holandii zielony gaz (groen gas) to biometan wtłaczany do sieci, wspierany dotacjami produkcyjnymi w ramach programu SDE++, a pochodzenie gazu potwierdza system certyfikatów Vertogas. Porozumienie klimatyczne z 2019 r. zakłada istotny wzrost produkcji zielonego gazu do 2030 r., a w dokumentach pojawia się cel rzędu 2 mld m³ rocznie. Holenderski model jest przykładem rynku, w którym wsparcie finansowe i certyfikacja zostały od początku zaprojektowane jako elementy jednego systemu. Parametry dotacji i budżety zmieniają się co roku, dlatego poniżej omawiamy zasady, a nie konkretne stawki.

SDE++: premia do ceny rynkowej

Program SDE++ (Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie) wypłaca producentowi premię, która pokrywa różnicę między kosztem wytworzenia (podstawowa kwota ustalana dla kategorii technologii) a ceną rynkową energii. Premia jest wypłacana przez wiele lat (zwykle kilkanaście), a jej wysokość zmienia się wraz z ceną rynkową (co zmniejsza ryzyko nadmiernej rekompensaty). Wsparcie przyznaje się w rundach z ograniczonym budżetem, w których projekty konkurują ceną; w przeciwieństwie do taryfy gwarantowanej wymaga to udziału w naborze. Dla biometanu przewidziano osobne kategorie zależne od surowców i skali.

Vertogas i gwarancje pochodzenia

Vertogas, system certyfikacji działający w ramach holenderskiego operatora sieci przesyłowej, wydaje certyfikaty potwierdzające, że określona ilość gazu pochodzi ze źródeł odnawialnych. Certyfikaty są przenoszone między podmiotami i umarzane przy deklarowaniu zużycia. System jest powiązany z europejskimi rejestrami, co umożliwia handel transgraniczny. Odbiorcy deklarujący zużycie zielonego gazu (przemysł, sprzedawcy, ciepłownie) kupują certyfikaty niezależnie od fizycznego gazu.

Rolnictwo i substraty

Wiele holenderskich instalacji wykorzystuje nawozy naturalne w kofermentacji z pozostałościami z rolnictwa i przemysłu spożywczego. Holenderskie rolnictwo cechuje się dużą intensywnością, a rząd dąży do ograniczenia emisji azotu i metanu, więc biogaz jest częścią strategii. Zagospodarowanie pofermentu podlega ścisłym limitom azotu, co wymaga rozwiązań takich jak separacja i przetwarzanie nawozów.

Przykład obliczeniowy (ilustracyjny)

Podstawowa kwota dotacji dla projektu 12 EUR/GJ (założenie), cena rynkowa gazu odniesienia 40 EUR/MWh = 11,1 EUR/GJ. Premia to różnica 12 − 11,1 = 0,9 EUR/GJ (a w sytuacji wyższych cen rynkowych premia maleje do zera). Producent ma jeszcze przychód z certyfikatów (w przypadku zielonego gazu sprzedawanego odbiorcom deklarującym zużycie). Jeśli cena rynkowa spada do 25 EUR/MWh (6,9 EUR/GJ), premia rośnie do 5,1 EUR/GJ. Przykład pokazuje stabilizującą funkcję SDE++, ale konkretne liczby zależą od kategorii i rundy.

Wnioski dla Polski

1. Premia zmienna do ceny rynkowej zabezpiecza projekt, nie przepłacając budżetu przy wysokich cenach.
2. System certyfikatów musi współdziałać z europejskimi rejestrami, aby chronić przed podwójnym zliczaniem.
3. Nabory z ograniczonym budżetem wymagają przygotowania projektów (pozwolenia, przyłączenie) przed konkursem.
4. Gospodarka azotowa jest równie ważna jak energia.

Ryzyka

• niepewność wyników naborów,
• zmiany zasad programu,
• ograniczenia sieci,
• limity azotu i koszty zagospodarowania pofermentu,
• konkurencja o substraty.

Znaczenie dla odbiorców

Holenderscy odbiorcy przemysłowi i dostawcy energii kupują certyfikaty zielonego gazu, by deklarować zmniejszenie emisji. Dzięki rozdzieleniu atrybutu od fizycznego gazu producent może sprzedawać gaz na rynku hurtowym, a certyfikaty osobno, co zwiększa elastyczność handlową. Jednocześnie system wymaga ścisłej kontroli, aby ta sama ilość nie została sprzedana dwa razy ani zaliczona do dwóch celów regulacyjnych.

Co z tego wynika dla projektów

Dla inwestora ważne są: termin naboru dotacji, wymóg posiadania pozwoleń i warunków przyłączenia w chwili składania wniosku, zdolność do spełnienia warunków substratowych oraz kalkulacja kosztu wytworzenia względem podstawowej kwoty dla kategorii. Te same pytania zadają sobie inwestorzy w innych krajach, ale w Holandii wynik konkursu decyduje o realizacji projektu.

Ujęcie porównawcze

W odróżnieniu od stałej taryfy, jak we Francji, holenderski model wymaga wygrania konkursu i niesie ryzyko wyniku, ale premia zmienna chroni budżet publiczny. Obie koncepcje mają zalety, a ich wybór zależy od priorytetów polityki: szybkość rozwoju i prostota czy kontrola kosztów wsparcia.

Podsumowanie

Holenderski zielony gaz opiera się na dwóch filarach: dotacji do ceny rynkowej i certyfikatach pochodzenia. To model, który kładzie nacisk na konkurencję kosztową i przejrzystość, a jego parametry należy śledzić na bieżąco, ponieważ zmieniają się z roku na rok.