Biometan we Włoszech: certyfikaty CIC, PNRR i biometan rolniczy

Włochy rozwijają biometan dwiema głównymi ścieżkami: wsparciem biometanu w transporcie przez system certyfikatów CIC (Certificati di Immissione in Consumo), wprowadzony dekretem z 2018 r., oraz programem w ramach krajowego planu odbudowy (PNRR), który łączy dotację inwestycyjną dla nowych i przebudowywanych instalacji (zwłaszcza rolniczych) z długoterminową taryfą na wtłaczany biometan. Dodatkowo włoskie środowisko rolnicze, skupione wokół stowarzyszenia CIB, promuje model biogazu zintegrowanego z rolnictwem zrównoważonym. Szczegóły stawek i terminów zmieniają się, dlatego poniżej opisujemy mechanizmy, nie podając konkretnych kwot.

Certyfikaty CIC w transporcie

W systemie CIC dostawcy paliw są zobowiązani do wprowadzania określonej ilości paliw odnawialnych (w tym biometanu) w transporcie. Producenci biometanu otrzymują certyfikaty za wprowadzenie gazu do obrotu jako paliwo, a certyfikaty mogą być sprzedawane zobowiązanym podmiotom. Dla zaawansowanego biometanu (z odpadów i pozostałości) przewidziano preferencyjne mnożniki. Mechanizm daje producentowi przychód ze sprzedaży gazu oraz certyfikatów, a transport – dostęp do paliwa odnawialnego.

PNRR i biometan rolniczy

Program w ramach PNRR obejmuje nowe instalacje biometanowe oraz przebudowę istniejących biogazowni rolniczych, z dotacją na część kosztów inwestycyjnych i taryfą na wtłaczany biometan przez kilkanaście lat. Warunki mogą obejmować wymagania dotyczące substratów (m.in. udział nawozów naturalnych i pozostałości), dobrych praktyk rolniczych i terminów uruchomienia. Cele programu zakładały znaczny przyrost produkcji biometanu do 2026 r.; faktyczny stopień realizacji należy sprawdzać w oficjalnych statystykach.

Model „biogas done right”

Włoskie stowarzyszenie biogazu CIB promuje koncepcję, w której biogazownia jest elementem rolnictwa zrównoważonego: uprawy międzyplonowe (dwa plony rocznie), zwiększenie zawartości węgla w glebie przez zwracanie pofermentu, ograniczenie nawozów mineralnych i dywersyfikacja przychodów gospodarstw. Taki model zmniejsza konkurencję z produkcją żywności, bo wykorzystuje drugie plony i pozostałości, a wzbogacony poferment zastępuje część nawozów mineralnych.

Przykład obliczeniowy (ilustracyjny)

Gospodarstwo uprawia 200 ha. Na 100 ha stosuje międzyplon (np. żyto na zielono + kukurydza) dający dodatkowo 12 t s.m./ha. Razem 1200 t s.m. Przy BMP 300 NmL CH₄/g s.m. organicznej (przyjmijmy 90% s.m. jako s.m.o.): 1200 t × 0,9 × 300 = 324 000 m³ CH₄ ≈ 3,2 GWh. To pokazuje, że międzyplony mogą wspierać bazę surowcową bez zajmowania dodatkowych gruntów, ale skala pojedynczego gospodarstwa jest niewielka, więc potrzebne są instalacje zbiorowe lub kombinacja z nawozami naturalnymi.

Role GSE i operatorów

Gestore dei Servizi Energetici (GSE) zarządza systemami wsparcia i certyfikacji, a operatorzy sieci (np. Snam) prowadzą przyłączenia i rozbudowują sieć o kompresję zwrotną. Dla inwestora oznacza to dwie ścieżki administracyjne: wsparcie i przyłączenie.

Wnioski dla Polski

• Połączenie dotacji inwestycyjnej z taryfą zmniejsza barierę wejścia dla rolników, ale wymaga przewidywalnego programu.
• Międzyplony i nawozy naturalne ograniczają konkurencję z żywnością.
• Mechanizm certyfikatów w transporcie może uzupełniać sprzedaż gazu.
• Trzeba z wyprzedzeniem sprawdzać wymagania substratowe programu, bo wpływają na bilans masy.

Co ten model mówi o ekonomice

W modelu włoskim część ryzyka inwestycyjnego przejmuje dotacja, a część przychodów jest zabezpieczona taryfą lub certyfikatami, co upraszcza finansowanie przez banki. Jednocześnie rolnik pozostaje właścicielem substratów i pofermentu, więc korzyść ekonomiczna wynika z trzech źródeł: sprzedaży biometanu, zastąpienia nawozów mineralnych pofermentem oraz dodatkowego plonu z międzyplonów. Jeżeli któryś z elementów zawodzi, rentowność spada, dlatego analiza wrażliwości jest tak samo ważna jak w innych krajach.

Ograniczenia i ryzyka

Program o ograniczonym czasie realizacji wymaga szybkiego przygotowania projektów (pozwolenia, przyłączenie), a wzrost kosztów urządzeń w okresie realizacji może obniżać opłacalność. Dodatkowo wymagania co do substratów muszą być spełnione przez cały okres wsparcia, co wymaga ewidencji i audytów. Doświadczenia innych krajów pokazują, że opóźnienia w przyłączaniu bywają głównym czynnikiem ryzyka.

Rola kontraktów i odbiorców

Włoscy producenci często zawierają długoterminowe umowy ze sprzedawcami gazu lub stacjami bioCNG/bioLNG, w których cena obejmuje zarówno gaz, jak i certyfikaty. Ważne jest, aby w kontrakcie jasno określić, kto jest właścicielem certyfikatów i atrybutów środowiskowych, bo od tego zależy wartość sprzedawanego produktu i uniknięcie podwójnego zliczania.

Podsumowanie

Włoski model pokazuje kombinację instrumentów (CIC, PNRR, rolnictwo zrównoważone), które wspólnie napędzają rynek biometanu. Konkretne parametry wsparcia zmieniają się i należy je sprawdzać w źródłach urzędowych.