Badania BMPOdchody zwierzęce (gnojowica, obornik, pomiot)

Obornik i odchody bydlęce — BMP: 27 badań, średnia ważona 149 m³ CH₄/t s.m.o.

Obornik i odchody bydlęce to lignocelulozowy substrat o umiarkowanym potencjale, szeroko stosowany w biogazowniach rolniczych jako baza kofermentacji.

ocena: dobry CH₄ ≈ 52 % (szacunek)

Opublikowano 1 maja 2026Zaktualizowano 29 października 20263 min czytaniaRedakcja Substraty.pl

Fot. David Anstiss / Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 2.0, plik źródłowy; zmiany: kadrowanie

Średnia ważona: 149m³ CH₄/t s.m.o.
Zakres: 51–322m³ CH₄/t s.m.o.
Rekordy: 27badań
Publikacje: 14źródeł
Temperatury: 35 °C, 36 °C, 37 °C, 38 °Ctestu

Metan w biogazie

≈51–53% CH₄

Średnia zawartość metanu · ≈ 5,2 kWh/m³ biogazu

szacunek z typu substratu W zebranych badaniach brak pomiaru. Przedział wynika z przybliżonego składu (białko z azotu ogólnego (N 1,2 % s.m. × 6,25; w odchodach część N to azot amonowy)) i wydajności grup związków wg FNR.

Jak liczymy i co oznaczają strefy

Ocena dla biogazowni

dobry — ocena redakcji dla biogazowniStabilny, zwykle przyjmowany bez opłat

Potencjał na tonę masy świeżej umiarkowany (31 m³ CH₄/t); stabilizuje proces (wysoka zasadowość, dostarcza mikroelementów). Koszty obsługi: piasek, kamienie, skorupy, włókna, kożuch, powolny rozkład.

Dlaczego? Czynniki oceny

Potencjał na tonę +1

+1potencjał 31 m³ CH₄/t masy świeżej (BMP 149 × s.m. 25,2 % × s.m.o. 82 %)

Stabilność procesu +2

+1,5wysoka zasadowość — stabilizuje pH mieszanki
+0,5dostarcza mikroelementów (Co, Ni, Se, Fe)

Obsługa i koszty −1,5

−0,5piasek, kamienie, skorupy — osad w komorze
−0,5włókna, kożuch — rozdrabnianie i intensywne mieszanie
−0,5powolny rozkład — długi czas retencji

Suma punktów: 1,5 · progi: ≥ 2,5 bardzo dobry, ≥ 1 dobry, poniżej — neutralny; negatywny przy skumulowanym ryzyku procesu.

Ocena redakcji wg metodyki · pewność oceny: wysoka · bez cen rynkowych

Dodaj do kalkulatora kofermentacji Dane CSV

Krzywe BMP z 27 badań

Średnia ważona Pojedyncze rekordy

Linie przerywane to przebieg modelowy (kinetyka I rzędu, B(t) = B₀·(1 − e^−kt)); z publikacji pochodzi punkt końcowy. Wszystkie krzywe są modelowe.

Skumulowana produkcja metanu w czasie testu [m³ CH₄/t s.m.o.]. Gruba linia to średnia ważona wszystkich rekordów (149); kropki oznaczają wartości końcowe podane w publikacjach. Wskaż wykres, aby odczytać wartości; kliknij pozycję legendy, aby ukryć lub pokazać rekord.

Pokaż pozostałe rekordy w legendzie (15)

Rekordy i źródła

Pobierz CSV

Źródło	BMP m³ CH₄/t s.m.o.	Temperatura	Próbka	Krzywa
Lallement i in. (2021) · 1 DOI	227	38 °C · mezofilowy	inokulum 2 (oryg.: „cow manure (inoculum 2)”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Lallement i in. (2021) · 2 DOI	238	38 °C · mezofilowy	inokulum 1 (oryg.: „cow manure (inoculum 1)”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Legesse i in. (2024) DOI	143	35 °C · mezofilowy	świeże odchody bydlęce (Etiopia) (oryg.: „cow dung (CD), mono-digestion (T-7)”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Baek i in. (2020) DOI	109	35 °C · mezofilowy	ze ściółką z trocin (oryg.: „cattle manure with sawdust bedding (CM), mono-digestion (Run 1)”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Rubio i in. (2019) DOI	72	35 °C · mezofilowy	Hiszpania, obornik bydlęcy, w publikacji L CH4/kg VS added (oryg.: „cattle manure (CM)”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Saha i in. (2025) DOI	75	35 °C · mezofilowy	Bangladesz, obornik krowi, mono-fermentacja (oryg.: „cow dung (CD), 100%”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Cu i in. (2014) · 1 DOI	157	37 °C · mezofilowy	krowy mleczne (oryg.: „dairy cow manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Cu i in. (2014) · 2 DOI	222	37 °C · mezofilowy	(oryg.: „cow manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Kafle i Chen (2016) DOI	202	36 °C · mezofilowy	bydło mleczne (oryg.: „dairy manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Kouas i in. (2017) · 1 DOI	70	35 °C · mezofilowy	(oryg.: „manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Kouas i in. (2017) · 2 DOI	177	35 °C · mezofilowy	(oryg.: „manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Kouas i in. (2017) · 3 DOI	212	35 °C · mezofilowy	(oryg.: „manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Labatut i in. (2011) DOI	243	35 °C · mezofilowy	bydło mleczne (oryg.: „Raw dairy manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Lallement i in. (2023) · 1 DOI	132	38 °C · mezofilowy	(oryg.: „Cattle manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Lallement i in. (2023) · 2 DOI	162	38 °C · mezofilowy	(oryg.: „Cattle manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Lallement i in. (2023) · 3 DOI	167	38 °C · mezofilowy	(oryg.: „Cattle manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Lallement i in. (2023) · 4 DOI	191	38 °C · mezofilowy	(oryg.: „Cattle manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Lallement i in. (2023) · 5 DOI	199	38 °C · mezofilowy	(oryg.: „Cattle manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Lallement i in. (2023) · 6 DOI	224	38 °C · mezofilowy	(oryg.: „cattle manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Lallement i in. (2023) · 7 DOI	233	38 °C · mezofilowy	(oryg.: „Cattle manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Lallement i in. (2023) · 8 DOI	236	38 °C · mezofilowy	(oryg.: „Cattle manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Lallement i in. (2023) · 9 DOI	258	38 °C · mezofilowy	(oryg.: „Cattle manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Lallement i in. (2023) · 10 DOI	322	38 °C · mezofilowy	(oryg.: „Cattle manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Li i in. (2013) DOI	51	37 °C · mezofilowy	bydło mleczne (oryg.: „Dairy Manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Lisboa i Lansing (2013) DOI	91	35 °C · mezofilowy	bydło mleczne (oryg.: „dairy Manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Eliasson i in. (2023) DOI	195	37 °C · mezofilowy	Obornik bydlęcy, inokulum z oczyszczalni ścieków (Uppsala) (oryg.: „Cattle manure”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Schumacher i in. (2019) DOI	114	—	obornik ze słomą (oryg.: „Cattle manure (untreated)”)	punkt końcowy (krzywa modelowa)
Średnia ważona	149	średnia arytmetyczna 175, SD 68

Typowy skład

Sucha masa (s.m.): 25,2% (zakres 10,9–69,8)
Sucha masa organiczna (s.m.o.): 82 % s.m. (zakres 73–91)
Azot: 1,2 % s.m.
Stosunek C/N: 33,5

Mediana i zakres oznaczeń podanych w publikacjach źródłowych rekordów BMP tego substratu (źródło odczytu: MY-D); sucha masa: 14 oznaczeń, sucha masa organiczna: 13 oznaczeń. C/N obliczono jako iloraz zawartości C i N (% s.m.) z tego samego źródła.

Źródła: Cu i in. (2014); Kafle i in. (2016); Labatut i in. (2011); Lallement i in. (2023); Li i in. (2013).

Skład surowca zmienia się między partiami — do obliczeń instalacji użyj analizy własnej próbki. Wartości typowe kalkulator wstawia automatycznie.

Właściwości procesowe

włóknisty
wysoka sucha masa
wysoka zasadowość (bufor)
źródło mikroelementów
tworzy kożuch
piasek i osady
wolny rozkład
klasyfikacja redakcji

Zalety

Potencjał metanowy w zbiorze BMP Substraty.pl: średnia ważona 148.7 m³ CH₄/t s.m.o. (SD 68.0; 27 rekordów, 14 źródeł).
Dostarcza N, mikroelementów i mikroflory; ryzyko amoniaku mniejsze niż przy pomiocie drobiu (Kafle i Chen 2016).
W jednolitych testach BMP pięciu rodzajów obornika bydlęcy mleczny był punktem odniesienia dla pozostałych gatunków (Kafle i Chen 2016).

Wady i ryzyka

Długie włókna słomy tworzą kożuch i zatykają pompy (Weiland 2010).
Powolna hydroliza lignocelulozy wymaga długiego HRT (Weiland 2010).
Piasek w ściółce osadza się (Weiland 2010).

Kofermentacja — z czym łączyć, na co uważać

dobrze łączyć
substraty: bogaty w tłuszcze — np. Odpady żywności (resztki jedzenia, odpady kuchenne), Fusy kawowe (zużyta kawa), Osad wstępny (pierwotny), Nasiona słonecznika, Wytłoki z oliwek (pomace, alperujo)
Baza dla tłuszczów w wsadzie rolniczym.^[1]

Dawkowanie

Brak ograniczenia; stosować jako element wsadu z rozdrobnieniem.

Wymagania praktyczne

UPPZ kat. 2 (art. 9 rozp. 1069/2009): obornik, gnojowica i treść przewodu pokarmowego mogą być fermentowane bez wcześniejszej sterylizacji, jeśli organ nie uzna ryzyka rozprzestrzeniania poważnej choroby zakaźnej (art. 13 lit. e ppkt ii); wtedy obowiązuje min. 70 °C przez min. 60 min (rozp. 142/2011, zał. V rozdz. III sekcja 1), a gdy są jedynym materiałem pochodzenia zwierzęcego w instalacji, organ może zatwierdzić inne wymogi (sekcja 2 pkt 3).
Rozdrabniać: rozdrobnienie zwiększa powierzchnię dostępną dla rozkładu i przyspiesza go, ale niekoniecznie podnosi końcowy uzysk gazu (FNR 2010, rozdz. 3 „Triturado”).
Przewidzieć usuwanie piasku i ciężkich zanieczyszczeń: piasek bywa mocno związany z materią organiczną i uwalnia się dopiero w komorze, a osady zmniejszają jej pojemność użytkową, więc potrzebny jest zgarniacz lub spust denny (FNR 2010, rozdz. 3).

Źródła danych procesowych

Ocenę konkretnej mieszanki z tym substratem pokaże kalkulator kofermentacji.

Czym jest i skąd się bierze

Obornik bydlęcy to mieszanina odchodów bydła i ściółki, najczęściej słomy, powstająca w oborach ściołowych i na legowiskach. W zbiorze zebrano też odchody bydła mlecznego, w tym amerykańskie „dairy manure”, wersje bez ściółki lub z trocinami oraz świeże odchody z krajów rozwijających się. Polskie gospodarstwa mleczne i opasowe wytwarzają duże ilości obornika, który tradycyjnie wykorzystuje się jako nawóz. Obornik jest drugim po gnojowicy najczęściej stosowanym substratem biogazowni rolniczych.

Właściwości istotne dla fermentacji

Sucha masa obornika jest wyższa niż w gnojowicy, a materiał zawiera niestrawione włókna paszy i ściółkę, czyli dużo celulozy, hemiceluloz i ligniny. Dlatego jednostkowy potencjał metanowy jest umiarkowany, a rozkład powolny. Obornik jest dobrym źródłem azotu, pierwiastków śladowych i mikroflory, a ryzyko amoniaku jest mniejsze niż w przypadku pomiotu drobiowego. Długie włókna słomy mogą tworzyć kożuch lub zatykać pompy, więc wymagają rozdrobnienia. Piasek z legowisk osadza się w zbiornikach.

Jak czytać rozrzut wyników

Zbiór zawiera wiele rekordów z licznych źródeł, więc rozrzut odzwierciedla realną zmienność materiału. Decyduje o niej rodzaj i ilość ściółki (słoma, trociny), pasza, wiek zwierząt, czas składowania obornika (kompostowanie w pryzmie obniża potencjał, bo część materii się mineralizuje) oraz rozdrobnienie. Dochodzą różnice metodyczne: inokulum (kilka rekordów opisano numerami inokulum), temperatura, stosunek substratu do inokulum, długość testu i sposób przeliczenia na VS. Dlatego jedną liczbę trzeba traktować jak orientacyjny punkt na szerokim zakresie.

W praktyce biogazowni

Obornik jest dobrą bazą mieszanin z substratami o wyższym potencjale (kiszonki, odpady spożywcze). Wymaga rozdrobnienia i równomiernego dozowania, a dawka suchego obornika zwiększa lepkość zawiesiny. Świeży obornik daje lepszy wynik niż długo składowany. W gospodarstwie jest nawozem naturalnym, podlegającym przepisom o nawożeniu, a w kontekście UPPZ materiałem kategorii 2, który może być stosowany w biogazowni na warunkach określonych w rozporządzeniach UE i krajowych.

Dla porównania z gnojowicą obornik jest trudniejszy w obsłudze (podawanie, mieszanie), ale ma wyższą koncentrację materii organicznej na tonę świeżej masy. Ta różnica ma znaczenie przy planowaniu logistyki i wielkości zbiorników.

Metodyka w skrócie

BMP to ilość metanu uzyskana z suchej masy organicznej (s.m.o., ang. VS) w teście okresowym, podawana w m³ CH₄ na tonę s.m.o. (liczbowo tyle samo co NmL CH₄/g VS w publikacjach) i przeliczona na warunki normalne (0 °C, 101,325 kPa). Średnia ważona daje każdej publikacji łączną wagę 1, dzieloną po równo między jej wyniki dla danego substratu — praca z dwudziestoma odmianami nie przeważa pracy z jedną próbką. W programach międzylaboratoryjnych jednostką jest laboratorium (łączna waga 1), a w jego obrębie waga testu rośnie z liczbą butelek (powtórzeń). Wyniki po obróbce wstępnej (np. termicznej, chemicznej, enzymatycznej) pokazujemy osobno i nie wliczamy ich do średniej.

Linie ciągłe to krzywe zmierzone w testach. Gdy publikacja podaje tylko wynik końcowy, rysujemy przebieg modelowy kinetyki pierwszego rzędu, B(t) = B₀·(1 − e^−kt): z publikacji pochodzi wyłącznie punkt końcowy, a kształt krzywej służy jedynie wizualizacji — nie odczytuj z niego produkcji w konkretnym dniu. Dla tego substratu przyjęto k = 0,393 d⁻¹ (mediana z: stałe k podane w źródłach: Nogueira i in. (2026): 1× (mediana 0.393 d⁻¹)).

Statystyki opisują rozrzut opublikowanych wyników — to zestawienie opisowe, a nie metaanaliza ani gwarancja uzysku w instalacji.

Pełna metodyka i zasady korekt

Bibliografia

Wszystkie źródła serwisu: bibliografia.