Certyfikacja zrównoważonego biometanu: ISCC, REDcert, bilans masy i rynki dobrowolne

Aby biometan mógł być zaliczany do celów odnawialnych w UE lub sprzedawany jako paliwo zrównoważone, jego producent i cały łańcuch dostaw muszą przejść certyfikację w systemie uznanym przez Komisję Europejską – w praktyce najczęściej ISCC EU lub REDcert-EU. Certyfikacja potwierdza, że surowce spełniają kryteria dyrektywy RED, że instalacja osiąga wymaganą redukcję emisji GHG oraz że ilości są śledzone na każdym etapie za pomocą bilansu masy. Audyt przeprowadza niezależna jednostka certyfikująca, zwykle co roku.

Co obejmuje certyfikacja

1. Surowce: potwierdzenie, że biomasa pochodzi z dozwolonych źródeł (odpady, pozostałości, uprawy spełniające kryteria dotyczące użytkowania gruntów), wraz z dokumentami dostawców i deklaracjami.
2. Emisje GHG: obliczenie lub przyjęcie wartości domyślnych i porównanie z paliwem kopalnym odniesienia.
3. Bilans masy: rejestr wejść i wyjść, który pozwala przypisać cechy zrównoważoności partii surowca do partii produktu.
4. Kontrola łańcucha: każdy uczestnik, który posiada fizyczny lub prawny tytuł do surowca lub produktu, powinien mieć certyfikat lub być objęty certyfikatem grupowym.
5. Dokumentacja: deklaracje zrównoważoności, dowody sprzedaży, rejestr korekt.

Ścieżka certyfikacji

Koszt zależy od wielkości instalacji, liczby dostawców substratów i zakresu łańcucha; obejmuje opłaty systemowe i audytowe.

Bilans masy

Metoda bilansu masy dopuszcza mieszanie partii o różnych cechach w jednym magazynie lub sieci, pod warunkiem że ilości wyjściowe odpowiadają wejściowym z uwzględnieniem współczynników. W gazie sieciowym bilans masy pozwala przypisać cechę zrównoważoności do biometanu wtłoczonego w jednym miejscu i odebranego w innym, bez fizycznego rozróżniania cząsteczek. To podstawa transgranicznego handlu biometanem w UE, o ile uznają go systemy krajowe i rejestry.

Rynki dobrowolne

Poza obowiązkami prawnymi istnieją systemy dobrowolne, w których odbiorcy chcą potwierdzić „zieloność” gazu, np.:

• ISCC PLUS – schemat poza regulowanymi rynkami UE, stosowany m.in. w przemyśle chemicznym;
• krajowe rejestry biogazu, takie jak niemiecki rejestr biogazu prowadzony przez dena czy holenderskie certyfikaty Vertogas;
• europejski rejestr gazów odnawialnych ERGaR.

Systemy te mają własne zasady dotyczące kryteriów i weryfikacji; dla klienta ważne jest, aby wiedzieć, jaki standard został spełniony, bo od niego zależy, czy gaz można zaliczyć do celów regulacyjnych.

Certyfikat a gwarancja pochodzenia

Certyfikat zrównoważoności mówi, że biometan spełnia kryteria RED (surowce, GHG) i może liczyć się do celów regulacyjnych; gwarancja pochodzenia mówi tylko, że określona ilość energii pochodzi z OZE i służy do deklarowania zużycia u odbiorcy. W praktyce często wymagane są oba dokumenty, ale nie są wymienne.

Przykład kosztu na jednostkę

Załóżmy (ilustracyjnie), że roczny koszt certyfikacji i audytu wynosi 60 tys. zł, a produkcja 30 GWh. Koszt na MWh: 60 000/30 000 = 2 zł/MWh, czyli 0,02 zł/m³. To niewielka część ceny, ale brak certyfikatu może pozbawić produkt kilkudziesięciu procent wartości. Dlatego koszt certyfikacji traktuje się jako niezbędny element biznesplanu.

Ryzyka

• brak dokumentów od dostawców substratów,
• błędy w bilansie masy,
• zmiana wymagań systemu,
• opóźnienie audytu,
• rozbieżności między danymi pomiarowymi a deklaracjami.

Wybór systemu i jednostki certyfikującej

Przy wyborze systemu sprawdź, czy jest uznany przez Komisję Europejską dla Twojego zastosowania (transport, ciepło, energia elektryczna), czy obsługuje Twoich dostawców i odbiorców oraz jakie są koszty i terminy. Jednostkę certyfikującą wybiera się z listy uprawnionych przez system; warto porównać oferty, doświadczenie w biogazie i dostępność w kraju. Poproś o zakres audytu, wymagane dokumenty i przykładowy harmonogram, by uniknąć niespodzianek. Dobrym krokiem jest przedaudyt, który ujawnia luki w dokumentacji, zanim zacznie się właściwa certyfikacja.

Podsumowanie

Certyfikacja jest warunkiem uznania biometanu za zrównoważone paliwo i podstawą jego wartości handlowej. Najlepiej wdrożyć system ewidencji od pierwszego dnia pracy instalacji i współpracować z jednostką certyfikującą już na etapie przygotowania.