ETS a biogazownie: czy trzeba kupować uprawnienia do emisji CO₂

Typowa biogazownia nie kupuje uprawnień do emisji CO₂: system EU ETS obejmuje instalacje spalania paliw o łącznej nominalnej mocy cieplnej powyżej 20 MW, a rolnicza kogeneracja na biogaz jest pod tym progiem wielokrotnie. Dodatkowo emisje z biomasy i biogazu spełniających kryteria zrównoważonego rozwoju są w ETS traktowane jako zerowe. Biogazownie odczuwają ETS głównie pośrednio — w cenach energii.

Kogo obejmuje EU ETS

Dyrektywa 2003/87/WE obejmuje listę działalności z załącznika I. Dla energetyki kluczowe jest spalanie paliw w instalacjach o łącznej nominalnej mocy cieplnej (w paliwie) powyżej 20 MW. Moce poszczególnych jednostek w jednej instalacji sumuje się — kilka silników na jednym terenie liczy się razem. Z tego zakresu wyłączone są instalacje spalania odpadów niebezpiecznych i komunalnych, które mają odrębne zasady. Operator instalacji objętej systemem musi mieć zezwolenie na emisję, plan monitorowania, raportować zweryfikowane emisje i umarzać uprawnienia za każdą tonę CO₂. W Polsce zadania związane z ETS wykonuje m.in. KOBiZE na podstawie ustawy z 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych.

Rząd wielkości. Silnik kogeneracyjny o mocy elektrycznej 1 MW przy sprawności elektrycznej ok. 40% pobiera w paliwie ok. 2,5 MW. Do progu 20 MW brakuje więc rzędu ośmiokrotności — to ilustracja, nie reguła, bo liczy się nominalna moc cieplna w paliwie.

Dlaczego biomasa i biogaz są zeroemisyjne

W ETS emisje CO₂ z biomasy spełniającej kryteria zrównoważonego rozwoju i redukcji gazów cieplarnianych nie wymagają umarzania uprawnień — zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2018/2066 o monitorowaniu i raportowaniu emisji stosuje się wówczas zerowy współczynnik emisji (warunki szczegółowe, także dla mniejszych instalacji, zawiera to rozporządzenie oraz wytyczne Komisji). Kryteria pochodzą z dyrektywy RED II: dla biogazu stosuje się je w instalacjach o łącznej nominalnej mocy cieplnej od 2 MW, dla paliw stałych z biomasy — od 20 MW.

Gdzie ETS może jednak dotyczyć biogazowni

• Duże kompleksy energetyczne z wieloma jednostkami, w których biogaz jest jednym z paliw: o objęciu decyduje suma mocy wszystkich jednostek spalania.
• Spalanie biogazu obok paliw kopalnych w tej samej instalacji powyżej progu: część emisji z paliw kopalnych jest rozliczana.
• Własna kotłownia lub kogeneracja zasilana gazem ziemnym na terenie zakładu przetwórczego — o objęciu decyduje łączna moc.

Wpływ pośredni

To, jak silny jest ten wpływ, zależy od rynku i kontraktów; nie zakłada się go w żadnym przepisie.

ETS2 — osobny system od 2027 r.

Dyrektywa (UE) 2023/959 z 2023 r. wprowadza ETS2: system dla paliw zużywanych w budynkach, transporcie drogowym i dodatkowych sektorach, w którym regulowane są podmioty wprowadzające paliwa do obrotu. Monitorowanie ma ruszyć wcześniej, a płatności za emisje — od 2027 r. Dla biogazowni ETS2 będzie istotny pośrednio: przez ceny gazu ziemnego i paliw, a nie jako obowiązek wytwórcy.

Co zrobić najpierw

1. Zsumuj nominalną moc cieplną wszystkich jednostek spalania na jednym terenie.
2. Jeżeli jesteś poniżej 20 MW — zapisz uzasadnienie i monitoruj zmiany (rozbudowa, dodanie kotłów).
3. Zadbaj o dokumentację zrównoważoności biomasy i biogazu, jeśli instalacja ma co najmniej 2 MW mocy cieplnej.
4. Przy planowaniu rozbudowy sprawdź ponownie próg przed decyzją inwestycyjną.

Trzy rzeczy, które często się myli

• ETS to nie podatek od każdego emitenta. Obejmuje wybrane działalności z załącznika I powyżej progów, a nie wszystkich, którzy spalają paliwo.
• Zerowy współczynnik emisji dla biomasy nie oznacza braku obowiązków w instalacji objętej systemem. Operator nadal raportuje zweryfikowane emisje, a uprawnienia umarza za emisje, które nie są zerowe.
• CO₂ z uszlachetniania biogazu na biometan pochodzi z biomasy. Jego traktowanie zależy od przepisów o monitorowaniu emisji, a sama instalacja uszlachetniania nie jest działalnością z załącznika I.

Skąd środki z uprawnień trafiają do polskich projektów

Część dochodów ze sprzedaży uprawnień zasila Fundusz Modernizacyjny, z którego mogą być współfinansowane m.in. inwestycje operatorów sieci. Dla właściciela biogazowni to kanał pośredni: korzysta z lepiej rozwiniętej sieci, ale nie stoi za nim obowiązek wytwórcy.

Kiedy obliczenia nie są oczywiste

1. Wiele jednostek na jednym terenie. Sumuje się moc silników, kotłów i innych jednostek spalania.
2. Kotłownia gazowa wspierająca biogazownię. Jeśli dosuszalnia lub kotłownia pracuje na gazie ziemnym, jej moc wchodzi do sumy.
3. Zmiana paliwa. Przejście z biogazu na gaz ziemny w okresach awarii może zmienić klasyfikację emisji.
4. Moc nominalna a rzeczywista. Liczy się moc znamionowa w paliwie, a nie średnie obciążenie.

Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej; przed decyzją inwestycyjną lub formalną sprawdź aktualne brzmienie przepisów i skonsultuj się z prawnikiem lub właściwym organem.