ETS2 a rynek gazu: ile dodaje do ceny i co z biometanem

ETS2 to nowy unijny system handlu uprawnieniami do emisji, wprowadzony dyrektywą (UE) 2023/959, który obejmie emisje CO₂ z paliw używanych w budynkach, transporcie drogowym oraz w części małego przemysłu. W odróżnieniu od istniejącego ETS dla energetyki i przemysłu, obowiązek umarzania uprawnień spoczywa na podmiotach dostarczających paliwa (np. dystrybutorach gazu i paliw płynnych), a koszt zostanie przeniesiony na ceny dla odbiorców. Spalenie 1 MWh gazu ziemnego powoduje emisję ok. 0,2 t CO₂, więc każde 10 EUR/t CO₂ dodaje ok. 2 EUR/MWh do kosztu gazu.

Podstawy

ETS2 uzupełnia istniejący system ETS i wchodzi w skład pakietu „Fit for 55”. Pierwotne założenia przewidywały monitoring emisji od 2025 r. i start systemu w 2027 r. Podmioty regulowane to dostawcy paliw wprowadzający je do obrotu na rynku wewnętrznym. Przychody z aukcji uprawnień mają zasilać Społeczny Fundusz Klimatyczny (rozporządzenie (UE) 2023/955), który wspiera gospodarstwa domowe narażone na ubóstwo energetyczne i transportowe. Dyrektywa przewiduje także mechanizmy ograniczające zbyt szybki wzrost cen uprawnień, m.in. odniesienie do poziomu 45 EUR (w cenach z 2020 r.).

Przeliczenie ceny uprawnień na koszt gazu

Współczynnik emisji gazu ziemnego wynosi ok. 56,1 kgCO₂/GJ (wartość domyślna IPCC dla wartości opałowej), czyli ok. 0,202 tCO₂/MWh. Koszt dodatkowy gazu to iloczyn ceny uprawnienia i współczynnika emisji:

Ceny w tabeli są ilustracyjnym scenariuszem, a nie prognozą. Przy kursie 4,30 zł/EUR 9 EUR/MWh to ok. 39 zł/MWh, co w gospodarstwie zużywającym 15 MWh gazu rocznie daje ok. 580 zł dodatkowych kosztów rocznie. Skala wzrostu zależy od ceny uprawnień i od tego, czy zostaną wprowadzone środki łagodzące.

Co z biometanem

W ETS2 paliwa z biomasy spełniające kryteria zrównoważonego rozwoju i redukcji emisji z dyrektywy RED mają zerowy współczynnik emisji, więc dostawca biometanu nie musi umarzać uprawnień za jego spalenie. Oznacza to, że biometan staje się relatywnie tańszy w porównaniu z gazem kopalnym o koszt uprawnień. Dla odbiorcy domowego lub ciepłowni biometan sprzedawany jako „zielony” może więc zyskać na konkurencyjności, o ile spełnia wymagania certyfikacyjne i jest dostępny. Zasada „zerowej emisji” wymaga udokumentowania zrównoważoności; bez certyfikatu biometan jest traktowany jak gaz kopalny.

Przykład: premia za biometan

Załóżmy (ilustracyjnie), że gaz kopalny kosztuje 40 EUR/MWh, uprawnienie ETS2 45 EUR/t, więc gaz kopalny po ETS2 to 49 EUR/MWh. Biometan o koszcie wytworzenia 90 EUR/MWh nadal jest droższy, ale różnica spada z 50 do 41 EUR/MWh. Premia za biometan potrzebna do pokrycia kosztów zmniejsza się o 9 EUR/MWh, jeśli popyt jest po stronie odbiorców podlegających ETS2 i skłonnych płacić za brak opłaty. Rzeczywista cena biometanu zależy od rynku i konkurencji.

Skutki dla rynku gazu

• wzrost kosztów gazu dla gospodarstw domowych i małych firm;
• bodźce do termomodernizacji, pomp ciepła i innych źródeł;
• mniejszy popyt na gaz w budynkach w długim okresie, co wpływa na chłonność sieci latem i zimą;
• większe zainteresowanie biometanem tam, gdzie wymiana źródła ciepła jest trudna;
• ryzyko społeczne i polityczne, stąd mechanizmy łagodzące i możliwość opóźnień wprowadzania.

Niepewności

ETS2 jest przedmiotem debaty politycznej: kwestie dostępności cen, zakres rekompensat i ewentualne przesunięcia terminów mogą zmieniać harmonogram. Dla inwestorów oznacza to konieczność prowadzenia analiz scenariuszowych. Nie należy zakładać pojedynczej ścieżki cen uprawnień.

Jak przygotować się do ETS2

Producent biometanu powinien upewnić się, że posiada ważny certyfikat zrównoważoności i że dokumentacja bilansu masy pozwala wykazać odbiorcom, iż sprzedawany gaz jest biomasą spełniającą kryteria. Warto też śledzić rozwiązania krajowe dotyczące rekompensat i ewentualnych korekt, a w umowach długoterminowych zapisać mechanizm zmiany ceny w razie zmian regulacyjnych. Odbiorcy planujący zakup biometanu powinni wziąć pod uwagę koszty uprawnień, jakie unikną, wybierając gaz z certyfikatem.

Podsumowanie

ETS2 podniesie koszt gazu kopalnego w sektorze budynków i transportu, a biometan spełniający kryteria zrównoważonego rozwoju będzie z niego zwolniony. Nie rozwiąże to samo problemu kosztów biometanu, ale poprawia jego pozycję konkurencyjną.