Komisja proponuje europejskie prawo o klimacie: neutralność klimatyczna w 2050 r. jako obowiązek

Komisja Europejska 4 marca 2020 r. przedstawiła wniosek w sprawie europejskiego prawa o klimacie (COM(2020) 80) — rozporządzenia, które ma zamienić cel neutralności klimatycznej do 2050 r. w obowiązek prawny dla całej Unii. Jest to pierwszy akt prawny wynikający wprost z Europejskiego Zielonego Ładu i punkt odniesienia dla wszystkich późniejszych przepisów energetycznych i środowiskowych.

Co zawiera wniosek

Proponowane rozporządzenie ma charakter ramowy. Nie nakłada obowiązków na poszczególne zakłady, ale ustala kierunek i procedury, według których powstaje pozostałe prawo. Najważniejsze elementy:

• cel 2050 — Unia ma osiągnąć neutralność klimatyczną, a instytucje i państwa członkowskie mają podejmować potrzebne działania na szczeblu unijnym i krajowym;
• trajektoria — Komisja ma wskazywać drogę do 2050 r., a do września 2020 r. przedstawić propozycję nowego celu na 2030 r. w przedziale 50–55 proc. po ocenie skutków;
• ocena postępów — co pięć lat, w nawiązaniu do globalnego przeglądu w ramach porozumienia paryskiego, Komisja ma oceniać spójność działań z celem, w tym działań krajowych;
• zalecenia — jeśli działania państwa członkowskiego okażą się niespójne z celem, Komisja będzie mogła wydać zalecenia, a państwo będzie musiało je uwzględnić lub uzasadnić odmowę.

Komisja uruchomiła też konsultacje w sprawie Europejskiego Paktu na rzecz Klimatu, który ma angażować obywateli i społeczności lokalne.

Znaczenie dla biogazu, biometanu i odpadów

Prawo o klimacie nie zawiera szczegółowych przepisów dla technologii, ale tworzy ramę, w której zaostrzane będą kolejne akty: dyrektywa o OZE, system ETS, cele redukcji emisji w sektorach spoza ETS (m.in. rolnictwo i odpady) oraz zasady dla gazów. Wyższy cel na 2030 r. oznaczałby większy popyt na odnawialne nośniki energii i większą presję na ograniczanie emisji metanu z rolnictwa, składowisk i sieci gazowych — a więc także na wykorzystanie biogazu z obornika, gnojowicy i bioodpadów.

Stanowisko państw i dalsze kroki

Wniosek trafił do Parlamentu Europejskiego i Rady. Pozostawała otwarta kwestia stanowiska Polski, która w grudniu 2019 r. nie przyłączyła się do deklaracji o 2050 r. W debacie pojawiały się także głosy, że ostateczna skuteczność rozporządzenia zależy od uzupełnienia ram finansowania, w tym budżetu UE i funduszu transformacji. Dla inwestorów w biogaz i biometan ważne były dwa pytania: jak wysoki będzie cel na 2030 r. i czy akt zostanie uzupełniony instrumentami popytowymi, takimi jak zobowiązania dla dostawców paliw.

Wniosek stanowił więc początek procesu legislacyjnego, który w kolejnych miesiącach przyspieszył po przedstawieniu planu celu klimatycznego na 2030 r. we wrześniu 2020 r.

Co oznacza „neutralność klimatyczna"

Neutralność klimatyczna nie oznacza zerowych emisji w każdym sektorze. Chodzi o bilans: pozostałe emisje, na przykład z rolnictwa, muszą zostać zrównoważone pochłanianiem przez lasy, gleby i technologie usuwania CO₂. Dla rolnictwa i odpadów, gdzie emisje metanu i podtlenku azotu trudno wyeliminować całkowicie, oznacza to presję na ich ograniczanie tam, gdzie jest to technicznie możliwe — a właśnie do takich rozwiązań należy fermentacja metanowa gnojowicy, obornika i bioodpadów.