Japonia: GX-ETS – obowiązkowy handel emisjami od roku fiskalnego 2026, korytarz cen 1700–4300 jenów

Japoński system handlu uprawnieniami do emisji GX-ETS (Green Transformation Emissions Trading System) jest obowiązkowym systemem typu cap-and-trade, podobnym do unijnego ETS. Według kancelarii Anderson Mori & Tomotsune ustawa o promocji płynnej transformacji w kierunku gospodarki niskoemisyjnej i nastawionej na wzrost (GX Promotion Act) została znowelizowana 28 maja 2025 r., a GX-ETS miał ruszyć 1 kwietnia 2026 r. Transatlantic Law potwierdza, że system zaczął pełne działanie 1 kwietnia 2026 r., przechodząc z dobrowolnej ligi GX League do reżimu prawnie wiążącego. Rok fiskalny 2026 jest jednak rokiem przygotowawczym: firmy mierzą i raportują emisje, a władze kończą reguły rynku. Handel uprawnieniami zaplanowano na jesień 2027 r.

Kogo obejmuje

Uczestnictwo jest obowiązkowe dla podmiotów zwanych Large Emitters, których średnie roczne emisje bezpośrednie CO₂ (Scope 1) w trzech ostatnich latach wynoszą co najmniej 100 tys. t (art. 33 znowelizowanej ustawy). Rząd szacuje, że obejmie to ok. 300–400 firm, m.in. Nippon Steel, Toyota Motor i JERA, odpowiadających za prawie 60 proc. emisji gazów cieplarnianych Japonii. Transatlantic Law zaznacza, że system obejmuje na razie emisje bezpośrednie, a nie pośrednie (Scope 2) ani łańcuch dostaw (Scope 3).

Przydział uprawnień

Minister gospodarki, handlu i przemysłu przydziela Large Emitters uprawnienia bezpłatnie, zgodnie z polityką przydziału uwzględniającą specyfikę branż (art. 34). Według AMT stosuje się dwie metody: benchmarki branżowe (tam, gdzie trzeba uwzględnić specyfikę sektorów energochłonnych) oraz tzw. grandfathering, czyli oparcie na historycznych emisjach firmy, dopuszczone tam, gdzie benchmarków trudno ustalić. Przy przydziałach uwzględnia się wcześniejsze działania redukcyjne, ryzyko przeniesienia produkcji za granicę (dodatkowe uprawnienia dla producentów towarów handlowych), nakłady na B+R w obszarze GX oraz zmiany poziomu aktywności (korekta w paśmie ±7,5 proc.). Projekty rozporządzeń wykonawczych i polityki przydziału opublikowano do konsultacji 16 stycznia 2026 r.

Handel i korytarz cen

Uprawnieniami można handlować na rynku administrowanym przez agencję GX (GX Accelerating Agency, art. 38, 77, 111). Firmy przekraczające przydział muszą kupować uprawnienia lub zapłacić „opłatę wyrównawczą” za niezamortyzowane uprawnienia, liczoną jako wolumen niezamortyzowanych uprawnień × referencyjna cena maksymalna × 1,1 (art. 41). METI ustaliło w grudniu 2025 r. korytarz cen na pierwszy rok systemu: 1700 jenów (ok. 11 USD) za tonę CO₂ jako dolna granica i 4300 jenów (ok. 27 USD) jako górna. Według Eco-Business górna granica odpowiada szacowanemu kosztowi przejścia z węgla na LNG w energetyce, a dolna opiera się na historycznych cenach J-Credits notowanych na rynku węglowym Tokyo Stock Exchange. Od roku fiskalnego 2027 obie granice mają rosnąć co roku o stopę inflacji plus 3 punkty procentowe. Jeśli ceny długo pozostaną poniżej dolnej granicy, władze mogą zmniejszyć liczbę uprawnień w obiegu.

Rejestr uprawnień i zabezpieczenia

Według AMT własność uprawnień ustala się na podstawie zapisów w księdze rachunków uprawnień (art. 46), a przeniesienie skutkuje dopiero po zaksięgowaniu zwiększenia na rachunku nabywcy (art. 51). Nabywca w dobrej wierze, który otrzymał zapisane uprawnienia, może je nabyć skutecznie, chyba że działał w złej wierze lub rażąco niedbale (art. 54). Znowelizowana ustawa nie zawiera obecnie przepisu zakazującego ustanawiania zastawów na uprawnieniach. Transatlantic Law dodaje, że system przewiduje zarówno referencyjną cenę maksymalną, jak i cenę standardową do korekt, które w roku fiskalnym 2026 ustalono na odpowiednio 4300 i 1700 jenów za tonę, z mechanizmem stopniowego dostosowania w kolejnych latach. Eco-Business zaznacza, że firmy z niedoborem uprawnień mogą wypełnić obowiązek, płacąc cenę górną, zamiast kupować pozwolenia na rynku.

Offsety

Large Emitters przekraczający przydział mogą użyć kredytów zewnętrznych – J-Credits i kredytów z Joint Crediting Mechanism (JCM) – do pokrycia do 10 proc. rzeczywistych emisji CO₂ (AMT, Transatlantic Law). Zgodnie z raportem grupy roboczej Agencji Usług Finansowych z 20 czerwca 2025 r. rynek kredytów węglowych wymaga m.in. ujawniania informacji i zapobiegania konfliktom interesów.

Co z biogazem

Próg 100 tys. t CO₂ rocznie sprawia, że sam system nie obejmie typowych biogazowni. Ich rola może się pojawić jako źródło kredytów lub jako sposób redukcji zużycia paliw kopalnych w zakładach objętych ETS. Szczegółowe zasady uznawania takich kredytów należy sprawdzić w dokumentach METI.