Japoński kontrakt różnicowy dla wodoru: jak działa 15-letnie wsparcie z JOGMEC

Japońska ustawa o promocji niskoemisyjnego wodoru i jego pochodnych weszła w życie w październiku 2024 r. (uchwalono ją 17 maja 2024 r.). Jej osią jest wsparcie różnicy cen, czyli rodzaj kontraktu różnicowego (CfD): dopłata pokrywa dodatkowy koszt niskoemisyjnego paliwa w porównaniu z indeksem odzwierciedlającym koszt dostarczenia w Japonii paliw konwencjonalnych. Umowa wsparcia trwa do 15 lat, a dopłaty wypłaca JOGMEC.

Jak to działa

Dostawca niskoemisyjnego wodoru lub pochodnych (np. amoniaku) składa plan projektu do zatwierdzenia. Zatwierdzony projekt może otrzymać dopłatę równą różnicy między kosztem niskoemisyjnego paliwa a indeksem kosztu paliwa konwencjonalnego. Rząd liczy, że wraz z rozwojem wyceny emisji CO2 potrzebny poziom dopłat będzie z czasem spadał (Norton Rose Fulbright). Konstrukcję wzorowano na brytyjskich kontraktach różnicowych, które sprawdziły się w morskiej energetyce wiatrowej.

Zakres i budżet

Według CSIRO HyResource wsparcie różnicy cen wynosi 3 bln jenów w okresie 15 lat od rozpoczęcia dostaw; wnioski przyjmowano od 22 listopada 2024 r. do końca marca 2025 r. Wspierane są dostawy do sektorów trudnych do dekarbonizacji, które mają ruszyć do roku fiskalnego 2030, a dostawca musi je kontynuować przez kolejne 10 lat po zakończeniu okresu wsparcia. Druga część ustawy to wsparcie rozwoju hubów: dotacje na część kosztów projektowania FEED, inżynierii i budowy krajowej infrastruktury transportu i magazynowania, z której korzysta wiele firm.

Kryteria niskoemisyjności

Według Norton Rose Fulbright japoński standard jest neutralny technologicznie: wymaga ok. 70 proc. redukcji emisji względem paliwa kopalnego, bez względu na metodę produkcji. Dzięki temu popyt w Japonii mogą zaspokajać zarówno wodór „niebieski”, jak i „zielony”, co kontrastuje z europejskim naciskiem na wodór odnawialny w dyrektywie RED. Progi (stan na 2024 r.): wodór do 3,4 kg CO2e/kg H2 (od pozyskania surowca do bramy zakładu), amoniak do 0,87 kg CO2e/kg NH3, e-paliwa do 39,9 g CO2e/MJ, e-metan do 49,3 g CO2e/MJ (dla dwóch ostatnich – cały łańcuch dostaw). Wsparciem objęto więc także e-metan, o którym piszemy w osobnych wpisach.

Dwa instrumenty ustawy

Norton Rose Fulbright opisuje podejście dwutorowe: po stronie podaży jest wsparcie różnicy cen (CfD), po stronie popytu – wsparcie klastrów, czyli wybranych lokalizacji przemysłowych zdolnych przyjąć duże projekty wodorowe i amoniakowe. W pierwszym etapie wyboru klastrów w maju 2024 r. wybrano 10 studiów wykonalności, a kolejną rundę zapowiedziano na czerwiec 2024 r. Celem jest przełamanie dylematu „co było pierwsze”: bez popytu nie powstaje podaż i odwrotnie.

Pierwsze efekty

Według CSIRO w październiku 2025 r. media informowały o pierwszych dwóch projektach z wsparciem różnicy cen: instalacji niskoemisyjnej elektrolizy wody w zakładzie Aichi Steel w Chita (prefektura Aichi) oraz wykorzystaniu wodoru z zużytych tworzyw jako wyłącznego surowca do produkcji amoniaku w zakładzie Resonac w Kawasaki. Ammonia Energy Association relacjonowała je 22 października 2025 r., zaznaczając, że producent musi mieć poparcie dużego odbiorcy wodoru. Kolejne projekty, w tym amoniaku, miały być certyfikowane w następnych miesiącach – kwoty i pełną listę należy sprawdzać w komunikatach METI i JOGMEC.

Harmonogram w praktyce

Wiosną 2024 r. rząd zapowiadał, że wnioski o wsparcie różnicy cen będzie przyjmował od lata 2024 r., a pierwszych uczestników wybierze do końca 2024 r. (Norton Rose Fulbright); szczegółowe kryteria miała określić Podstawowa Polityka (Basic Policy). Faktycznie nabór wniosków trwał od 22 listopada 2024 r. do końca marca 2025 r., a pierwsze zatwierdzone projekty ogłoszono jesienią 2025 r. – przejście od uchwalenia ustawy do pierwszych dopłat zajęło więc ponad rok. Dla inwestorów oznacza to, że nawet przy gotowych ramach prawnych procedura selekcji i negocjacji trwa długo.

Lekcje dla Europy

• Kontrakt różnicowy ogranicza ryzyko inwestora, ale tworzy wieloletnie zobowiązanie budżetowe (tu ok. 3 bln jenów).
• Dla nośników energii o wysokim koszcie jednostkowym, jak wodór, stabilny kontrakt wieloletni bywa warunkiem rozpoczęcia inwestycji.
• Dla biogazu i biometanu analogiczne rozwiązania omawia się w UE (kontrakty różnicowe, premie, aukcje), a japoński przykład pokazuje wagę jasnych kryteriów emisyjnych i wyboru projektów. Ustawa nie dotyczy bezpośrednio biogazu; wodór z biogazu mógłby ubiegać się o wsparcie, o ile spełni kryteria niskoemisyjności z przepisów wykonawczych.