Komisja proponuje cele ograniczania marnowania żywności: –10% w przetwórstwie i –30% w handlu i gospodarstwach

Komisja Europejska zaproponowała 5 lipca 2023 r. ukierunkowaną rewizję dyrektywy ramowej w sprawie odpadów. Projekt zakłada wiążące cele ograniczania marnowania żywności do 2030 r. w porównaniu z 2020 r.: redukcję o 10% w przetwórstwie i produkcji żywności oraz o 30% na mieszkańca w handlu detalicznym, restauracjach, usługach gastronomicznych i gospodarstwach domowych. Druga część pakietu dotyczy tekstyliów: wprowadzenie rozszerzonej odpowiedzialności producentów. Dla sektora bioodpadów i biogazu zmiana ma znaczenie dwojakie – ogranicza ilość surowca, ale podnosi jego jakość i wartość.

Co się zmienia

Hierarchia postępowania z odpadami stawia zapobieganie na pierwszym miejscu. Komisja uznała, że dobrowolne działania nie wystarczają: szacuje się, że w UE marnuje się dziesiątki milionów ton żywności rocznie. Państwa członkowskie miałyby monitorować marnowanie według jednolitej metodyki, wprowadzać krajowe programy zapobiegania i raportować postępy. Cele są wiążące na poziomie państw, a nie pojedynczych firm. Rolnictwo na poziomie produkcji pierwotnej jest w projekcie traktowane odrębnie.

Odpady spożywcze, których nie da się uniknąć, nadal będą wymagały zagospodarowania. Zgodnie z hierarchią kierowane są one najpierw do ponownego użycia (np. przekazywanie żywności), potem do karmienia zwierząt, a następnie do przetwarzania biologicznego: kompostowania lub fermentacji beztlenowej.

Znaczenie dla branży w Polsce

Polskie biogazownie utylizacyjne i instalacje przetwarzające bioodpady pobierają surowiec z przemysłu spożywczego, gastronomii, handlu i selektywnej zbiórki odpadów kuchennych. Jeśli zakłady przetwórstwa i sklepy ograniczą marnowanie, część strumienia zniknie, ale pozostały będzie lepiej oznaczony i bardziej przewidywalny. Dla operatorów ważne jest, aby w kontraktach z dostawcami surowców uwzględnić spadki ilości w dłuższym okresie i elastyczne warunki.

Z punktu widzenia polityki klimatycznej zapobieganie marnowaniu żywności ma największy efekt: nie wytwarza się odpadów, a więc nie trzeba ich przetwarzać. Biogaz z bioodpadów jest rozwiązaniem drugiego rzędu, ale nadal ważnym dla odpadów nieuniknionych, takich jak resztki kuchenne, skorupy, obierki, czy pozostałości z produkcji.

Na co zwrócić uwagę

Operatorzy instalacji powinni śledzić projekty krajowych programów zapobiegania marnowaniu i wymogi raportowe. Warto zbudować relacje z sieciami handlowymi i przetwórcami, którzy będą szukać sposobów na legalne zagospodarowanie resztek, a także zadbać o rozdzielność strumieni, bo czystość odpadów decyduje o jakości pofermentu.

Wpływ na gospodarkę surowcami

Dla biogazowni utylizacyjnych ważne jest rozróżnienie między odpadami, którym można zapobiec, a tymi nieuniknionymi. Pierwsze znikną ze strumienia, drugie – jak resztki z przygotowywania posiłków czy odpady produkcyjne – pozostaną. Dlatego instalacje powinny planować dywersyfikację surowców i nie opierać modelu biznesowego na jednym dostawcy.

Co dalej

Projekt trafia do Parlamentu Europejskiego i Rady. Kluczowe będzie ustalenie ostatecznych poziomów celów, baz odniesienia i definicji marnowania żywności. Dla Polski, gdzie system selektywnej zbiórki bioodpadów dopiero się konsoliduje, istotne będą przepisy o wsparciu infrastruktury przetwarzania.