Malezja: ścieki z młynów oleju palmowego (POME) jako źródło biogazu i metanu. Wymóg dla nowych młynów

Młyny oleju palmowego w Malezji wytwarzają ogromne ilości ścieków procesowych — POME (palm oil mill effluent) — które po fermentacji beztlenowej dostarczają biogaz o wysokiej zawartości metanu. W otwartych lagunach gaz ten ulatnia się do atmosfery, co czyni POME ważnym punktowym źródłem metanu w sektorze rolno-spożywczym kraju. Według informacji z 2014 r. Malezyjska Rada Oleju Palmowego (MPOB) wymaga od nowych młynów wychwytu biogazu lub unikania metanu, ale wdrożenie bywało trudne.

Skala problemu

Według opracowania opublikowanego 31 grudnia 2020 r. przez MPOB sektor oleju palmowego może wytwarzać ok. 65 mln t POME rocznie, przy stosunku masy POME do świeżych kiści owocowych 0,67:1. W 2019 r. w 452 młynach przetworzono 98,28 mln t świeżych kiści, uzyskując 19,86 mln t surowego oleju palmowego (mniej więcej jedna piąta masy kiści). Biogaz powstający w fermentacji POME zawiera według tego opracowania ok. 65% metanu. Jeśli gaz jest wychwycony, staje się odnawialnym źródłem energii; w otwartych lagunach jest tracony. Przeliczenie kontrolne: 98,28 mln t kiści pomnożone przez 0,67 daje ok. 65,8 mln t POME, czyli wartość zgodną z podanym w opracowaniu szacunkiem ok. 65 mln t rocznie. Oznacza to, że na każdą tonę przerobionych kiści przypada około 0,67 t ścieków wymagających oczyszczenia.

Skąd się bierze POME

Ścieki powstają w trakcie procesu przetwarzania kiści, m.in. sterylizacji owoców i klarowania oleju. Zawierają materię organiczną o wysokim ładunku, dlatego są dobrym substratem dla bakterii metanogennych. To powód, dla którego tradycyjne laguny beztlenowe generują metan, a kryte laguny lub reaktory pozwalają go zebrać.

Wymóg regulacyjny

Według relacji Eco-Business z 6 listopada 2014 r. MPOB wymaga „obowiązkowej instalacji urządzeń do wychwytu biogazu lub unikania metanu” przy budowie nowych młynów oraz przy zwiększaniu przerobu młynów istniejących. Stowarzyszenie producentów oleju palmowego z Sarawaku (SOPPOA) oceniało wówczas, że 67 młynów w tym stanie będzie musiało ponieść nakłady przekraczające łącznie 600 mln RM bez jasnej możliwości ich odzyskania. Wskazywało także na brak sieci elektroenergetycznej, która mogłaby przyjąć energię z młynów, oraz na trudności z ustaleniem taryfy zakupu, wobec niskich kosztów wytwarzania energii przez operatora w Sarawaku. SOPPOA prosiło o odroczenie wdrożenia wymogu w Sarawaku do 2025 r., po wcześniejszej prośbie o kolejne pięć lat.

Co z gazem po wychwycie

Biogaz z POME może być spalany w pochodni, wykorzystywany w kotłach, w silnikach do produkcji energii elektrycznej w młynie lub sprzedawany do sieci. Opłacalność zależy od dostępności przyłącza do sieci i od taryfy zakupu. Przykład Sarawaku z 2014 r. pokazuje, że odległość od sieci i niskie ceny energii mogą decydować o wykonalności regulacji środowiskowych.

Znaczenie klimatyczne

Wychwyt metanu z lagun jest jedną z możliwości ograniczenia emisji w sektorze oleju palmowego, bo źródło jest punktowe i dobrze zdefiniowane. Korzyść zależy jednak od tego, czy gaz zostanie spalony lub wykorzystany, a nie jedynie zebrany i uwolniony. Dla importerów i regulatorów, którzy oceniają emisje oleju palmowego w łańcuchu dostaw, istotne jest więc nie samo deklarowanie wychwytu, lecz jego udokumentowanie.

Jak czytać liczby

Dane o liczbie młynów i instalacji wychwytu różnią się w zależności od źródła i roku. MPOB podawał dla 2019 r. liczbę 452 młynów, a według późniejszych doniesień w 2024 r. działało ich 446. Zestawienia dotyczące wychwytu biogazu pochodzą z różnych publikacji (artykuł naukowy opublikowany przez MPOB dla 2021 r., przekaz branżowy dla 2024 r.), dlatego nie należy ich traktować jako jednolitej serii danych. Przy porównaniach trzeba zwracać uwagę, czy mowa o liczbie młynów z systemem wychwytu, o mocy zainstalowanej, czy o faktycznie wykorzystanym gazie.

Co to oznacza dla Polski i Europy

Doświadczenie malezyjskie pokazuje dwie rzeczy ważne także dla polityki biogazowej w UE: że obowiązek wychwytu metanu z odpadów przemysłowych bywa wykonalny tylko wtedy, gdy towarzyszy mu możliwość sprzedaży energii lub gazu, oraz że dane o stopniu wdrożenia trzeba brać z pierwotnych publikacji, a nie z przekazów branżowych. Dla importerów paliw i surowców z Azji oznacza to konieczność weryfikacji deklaracji o wychwycie metanu w systemach certyfikacji.