Nowy plan działania UE dla gospodarki obiegu zamkniętego: o połowę mniej odpadów resztkowych

Komisja Europejska 11 marca 2020 r. przedstawiła nowy plan działania dla gospodarki o obiegu zamkniętym (COM(2020) 98) — jedną z głównych inicjatyw Europejskiego Zielonego Ładu. Plan zawiera 35 działań, których celem jest ograniczenie ilości odpadów, wydłużenie życia produktów i zwiększenie udziału surowców wtórnych. W szczególności zapowiada zmniejszenie o połowę ilości resztkowych (niepoddawanych recyklingowi) odpadów komunalnych do 2030 r.

Najważniejsze elementy planu

Plan koncentruje się na całym cyklu życia produktu, od projektowania po zagospodarowanie odpadów. Do kluczowych kierunków należały:

• polityka produktowa — rozszerzenie zasad ekoprojektu poza produkty związane z energią, zwiększenie trwałości i możliwości naprawy, ograniczenie jednorazowych wyrobów;
• sektory priorytetowe — elektronika i ICT, baterie i pojazdy, opakowania, tworzywa sztuczne, tekstylia, budownictwo, żywność oraz woda i składniki odżywcze;
• cele ilościowe — znaczące ograniczenie łącznej ilości wytwarzanych odpadów i zmniejszenie o połowę ilości resztkowych odpadów komunalnych do 2030 r.;
• rynek surowców wtórnych — wsparcie dla użycia materiałów z recyklingu w nowych wyrobach;
• przemieszczanie odpadów — zapowiedź przeglądu przepisów, tak aby ograniczyć wywóz odpadów poza UE i nielegalny obrót.

Znaczenie dla bioodpadów i pofermentu

Dla branży biogazowej najważniejszy jest wątek żywności i składników odżywczych. Plan zapowiada działania na rzecz ograniczenia marnowania żywności oraz zintegrowane zarządzanie składnikami odżywczymi, a także wsparcie rynku nawozów pochodzenia biologicznego. Rozporządzenie o produktach nawozowych (UE) 2019/1009, które ma być stosowane od lipca 2022 r., otwierało już drogę dla pofermentu i kompostu jako składników produktów z oznakowaniem CE. Nowy plan wzmacniał ten kierunek.

Równie istotne jest przypomnienie, że zgodnie z dyrektywą ramową o odpadach państwa członkowskie muszą zapewnić selektywną zbiórkę bioodpadów najpóźniej do końca 2023 r. Dla zakładów fermentacji oznacza to rosnący strumień surowca, ale też wymagania dotyczące czystości i jakości bioodpadów.

Dla samorządów i gmin

Redukcja odpadów resztkowych wymaga rozbudowy selektywnej zbiórki, a także infrastruktury do przetwarzania frakcji organicznej. Dla polskich gmin plan zapowiadał konieczność przygotowania nowych instalacji lub modernizacji istniejących. Cel zmniejszenia o połowę odpadów resztkowych w praktyce oznaczał, że w polityce odpadowej coraz mniejszą rolę miało odgrywać składowanie i spalanie odpadów wymieszanych, a większą — recykling i przetwarzanie biologiczne.

Co dalej

Plan był początkiem serii wniosków legislacyjnych rozłożonych na kolejne lata. Poszczególne inicjatywy — od polityki produktowej po przemieszczanie odpadów — miały trafiać do Parlamentu i Rady sukcesywnie. Dla sektora biogazu i bioodpadów kluczowe było śledzenie, jak plan przełoży się na wymagania dotyczące selektywnej zbiórki i jakości pofermentu.

Czego plan nie rozstrzygał

Komunikat jest dokumentem programowym — wyznacza kierunki, ale konkretne obowiązki wynikają dopiero z późniejszych rozporządzeń i dyrektyw. W chwili publikacji nie było jeszcze wiadomo, jak będą wyglądać wymogi dla poszczególnych strumieni odpadów ani w jakim stopniu zostaną dostosowane cele recyklingu. Ostrożność jest więc wskazana przy planowaniu inwestycji opartych wyłącznie na zapowiedziach.