Rada UE ustaliła stanowisko w sprawie dyrektywy o ściekach: neutralność energetyczna oczyszczalni do 2045 r.

Rada Unii Europejskiej uzgodniła 16 października 2023 r. stanowisko negocjacyjne w sprawie rewizji dyrektywy o oczyszczaniu ścieków komunalnych. W części dotyczącej energii wprowadziła cel neutralności energetycznej: do 2045 r. oczyszczalnie ścieków mają produkować energię w ilości odpowiadającej tej, którą zużywają, z etapami pośrednimi. Stanowisko Rady stanowi podstawę do rozmów z Parlamentem Europejskim. Dla branży biogazowej oznacza to wzrost znaczenia fermentacji osadów i innych źródeł odnawialnych w oczyszczalniach.

Co się zmienia

Komisja Europejska zaproponowała w październiku 2022 r. rewizję dyrektywy z 1991 r. Rada zmodyfikowała część propozycji, ale utrzymała główne elementy: zaostrzenie wymagań dla usuwania azotu i fosforu, objęcie mniejszych aglomeracji, monitorowanie wybranych zanieczyszczeń oraz rozszerzoną odpowiedzialność producentów za usuwanie mikrozanieczyszczeń z leków i kosmetyków. W obszarze energii Rada ustaliła, że cel neutralności należy rozumieć w skali całego sektora i uwzględnić możliwość produkcji energii z odnawialnych źródeł, takich jak biogaz, wiatr i słońce.

W stanowisku pojawiły się również elementy elastyczności: harmonogramy zależą od wielkości aglomeracji, a państwa członkowskie mogą korzystać ze zróżnicowanych terminów.

Znaczenie dla branży w Polsce

Polskie oczyszczalnie, zwłaszcza duże, od lat korzystają z fermentacji osadów i wytwarzają biogaz do kogeneracji. Cel neutralności energetycznej będzie dla nich zachętą do dalszych inwestycji: zwiększenia produkcji biogazu przez kofermentację z odpadami przemysłowymi, modernizacji komór, a także poprawy efektywności napowietrzania. Mniejsze oczyszczalnie, w których fermentacja jest nieopłacalna, będą szukać innych rozwiązań, np. fotowoltaiki.

Zaostrzone wymogi dla usuwania biogenów i objęcie mniejszych aglomeracji oznaczają duże koszty inwestycyjne dla gmin. Finansowanie z funduszy krajowych i unijnych będzie kluczowym czynnikiem tempa wdrożenia.

Na co zwrócić uwagę

Operatorzy oczyszczalni powinni wykonać audyty energetyczne, ocenić potencjał biogazu z osadów oraz możliwości kofermentacji. Warto też śledzić, jak zostaną sformułowane definicje i terminy celów pośrednich, bo od nich zależy plan inwestycyjny.

Biogaz z osadów w praktyce

W oczyszczalni z fermentacją osadów biogaz najczęściej zasila agregat kogeneracyjny, który wytwarza prąd i ciepło na potrzeby obiektu, w tym ogrzewania komór fermentacyjnych. Neutralność energetyczna wymaga jednak rozważenia całego bilansu: największym odbiorcą energii jest napowietrzanie ścieków. Dlatego inwestycje w efektywne dmuchawy, sterowanie procesem i odzysk ciepła bywają równie ważne jak zwiększenie produkcji biogazu.

Finansowanie zmian

Dostosowanie do nowych wymogów będzie kosztowne. Kluczowe znaczenie będą miały środki z funduszy unijnych i krajowych, a także możliwość przenoszenia kosztów mikrozanieczyszczeń na producentów. Gminy i spółki wodociągowe powinny już teraz planować etapowanie inwestycji, w tym te, które łączą cele jakości ścieków z produkcją energii.

Co dalej

Rozpoczną się negocjacje trójstronne z Parlamentem Europejskim, który przedstawi własne stanowisko. Strony muszą uzgodnić ostateczne cele, terminy i zasady rozszerzonej odpowiedzialności. Rozmowy mają zakończyć się na początku 2024 r.