Skład pofermentu: azot, fosfor, potas, siarka i materia organiczna

Poferment to pozostałość po fermentacji, która zachowuje większość składników mineralnych substratów, a materię organiczną ma w dużej części rozłożoną. Jego skład zależy przede wszystkim od miksu substratów: poferment z gnojowicy i kiszonki ma kilka procent suchej masy i około kilku kg azotu ogólnego na tonę, z czego znaczna część jest w formie amonowej. Ponieważ rozrzut jest duży, ocenę trzeba oprzeć na analizie z własnej instalacji.

Co się dzieje ze składnikami w komorze

• Węgiel — duża część materii organicznej zostaje przekształcona w CH₄ i CO₂, więc sucha masa organiczna maleje.
• Azot — nie ulatnia się z biogazem (poza śladami NH₃); azot organiczny z białek ulega mineralizacji do azotu amonowego (N-NH₄⁺). Ilość azotu ogólnego jest w przybliżeniu zachowana.
• Fosfor — pozostaje; część wytrąca się w formie fosforanów.
• Potas — pozostaje w roztworze, w pofermencie występuje w dużej części w formie rozpuszczonej.
• Siarka — częściowo uchodzi z gazem jako H₂S, część zostaje w pofermencie jako siarczki i siarka organiczna.
• pH — rośnie (zwykle 7,5–8,5), co zwiększa podatność na ulatnianie amoniaku.

Zakresy orientacyjne

Poniższe wartości mają charakter ilustracyjny (masa świeża); rzeczywisty skład może różnić się znacząco.

Dlaczego forma azotu jest ważna

Azot amonowy działa jak nawóz mineralny: jest szybko dostępny dla roślin, ale przy aplikacji bez szybkiego wprowadzenia do gleby ulatnia się jako NH₃. Azot organiczny uwalnia się powoli. Dlatego plan nawożenia powinien uwzględniać, jaka część N jest przyswajalna w roku zastosowania, oraz technikę aplikacji (osobny artykuł).

Materia organiczna i próchnica

Choć fermentacja zmniejsza zawartość łatwo rozkładalnej materii organicznej, poferment (zwłaszcza frakcja stała) dostarcza stabilniejszego węgla do gleby. Sam efekt glebotwórczy zależy od dawek; poferment ciekły zawiera go relatywnie mało na jednostkę objętości.

Zanieczyszczenia i bezpieczeństwo

• Metale ciężkie (Cu, Zn z pasz i dodatków) mogą występować w pofermencie ze względu na substrat — oznaczaj, szczególnie przy gnojowicy świńskiej i dodatkach mikroelementów.
• Zanieczyszczenia fizyczne (plastik, szkło z odpadów) — zależą od jakości separacji na wejściu.
• Patogeny — redukowane w procesie, ale wymogi higienizacji zależą od rodzaju substratów.
• Chwasty — nasiona są w większości dezaktywowane w temperaturze termofilowej, w mezofilowej w mniejszym stopniu.

Aspekty prawne

Status prawny pofermentu (nawóz naturalny, produkt uboczny, odpad, produkt nawozowy UE) zależy od substratów i trybu wprowadzenia do obrotu. Rozporządzenie (UE) 2019/1009 umożliwia wprowadzanie do obrotu produktów nawozowych oznaczonych znakiem CE, w tym pofermentów spełniających określone kryteria (kategorie materiałów składowych dla pofermentu). Ścieżkę prawną należy ustalić dla konkretnej instalacji — zalecamy konsultację z doradcą lub organem właściwym.

Lista kontrolna oznaczeń

1. Sucha masa, sucha masa organiczna.
2. N ogólny, N-NH₄, pH.
3. P, K, Mg, Ca, S.
4. Metale ciężkie (Cd, Pb, Cu, Zn, Cr, Ni, Hg, As) przy planie sprzedaży lub ocenie ryzyka.
5. Powtarzaj analizy sezonowo i po zmianie miksu.

Znajomość składu pozwala zaplanować nawożenie bez nadmiernych dawek, zredukować zakup nawozów mineralnych i oszacować wartość handlową produktu.

Przykład: ile azotu w dawce

Załóżmy poferment z gnojowicy i kiszonki, w którym analiza wykazała 4,0 kg N ogólnego na tonę, w tym 2,6 kg N-NH₄ (65%). Dawka 30 t/ha wnosi 120 kg N ogólnego, z czego 78 kg N amonowego. Jeśli wykorzystanie azotu amonowego w roku stosowania wyniesie np. 60–70% (zależnie od techniki i warunków — wartość przykładowa), roślina uzyska ekwiwalent ok. 47–55 kg N mineralnego z frakcji amonowej plus część azotu organicznego. Taki rachunek pokazuje, dlaczego bez analizy łatwo zarówno przedawkować, jak i niedokarmić pole.

Zmienność w czasie

Skład pofermentu zmienia się razem z miksem substratów, sezonem i stopniem rozkładu. Pobieraj próbki z kilku miejsc zbiornika po wymieszaniu i analizuj co najmniej raz w roku, a przy zmianach receptury — częściej.

Wniosek praktyczny

Najtańszym sposobem poprawy gospodarki pofermentem jest regularna analiza i prowadzenie bilansu składników z uwzględnieniem formy azotu. Pozwala to ograniczyć zakup nawozów mineralnych, uniknąć przekroczenia limitów i wskazać, czy opłaca się separacja lub odzysk azotu. Dane o składzie są też podstawą do rozmów z odbiorcami pofermentu i do zgłaszania go w planach nawożenia gospodarstw.