Uganda: osunięcie wysypiska Kiteezi w Kampali. Co najmniej 23 ofiary

W sobotę rano 10 sierpnia 2024 r. po ulewnych deszczach osunęło się wysypisko Kiteezi na obrzeżach Kampali, stolicy Ugandy; według komunikatów do niedzieli 11 sierpnia liczba ofiar śmiertelnych wzrosła do co najmniej 23. Pierwsze komunikaty Kampala Capital City Authority (KCCA) mówiły o ośmiu zabitych, w tym dwojgu dzieciach, i czternastu uratowanych.

Co się stało

KCCA, która zarządza wysypiskiem, mówiła o „awarii konstrukcyjnej masy odpadów” (structural failure), w wyniku której zawaliła się część składowiska, a lokalne media pisały o domach, ludziach i zwierzętach zasypanych po ulewnych deszczach. AFP i Daily Monitor podają, że wysypisko ma ok. 14 ha, powstało w 1996 r. i przyjmuje wszystkie odpady zebrane w Kampali, ok. 1,2 tys. ton dziennie. Jego kierownik Vincent Mbaizireki mówił, że jest ono zapełnione do granic możliwości. W niedzielę prezydent Yoweri Museveni zarządził dochodzenie i pomoc finansową dla rodzin ofiar, a Inspektorat Rządowy (IGG) rozpoczął śledztwo. Erias Lukwago, honorowy szef KCCA, ostrzegał w styczniu 2024 r. o zagrożeniach zdrowotnych wokół wysypiska i nazywał sytuację „kryzysem narodowym”.

Dlaczego takie zdarzenia są możliwe

Składowisko, które rośnie ponad projektowaną wysokość, ma strome zbocza i duże ilości wilgotnych odpadów organicznych, a woda opadowa zwiększa ciężar masy i zmniejsza jej wytrzymałość. Brak systemu odprowadzania odcieków i odgazowania sprzyja nagromadzeniu wody i gazu w korpusie. W wielu miastach Afryki Subsaharyjskiej większość odpadów trafia na niekontrolowane wysypiska (zob. Odpady i metan w Afryce Subsaharyjskiej).

Rola segregacji i odgazowania

Wydzielenie frakcji organicznej i skierowanie jej do kompostowania lub fermentacji zmniejsza ilość wilgotnych odpadów na składowisku i ogranicza powstawanie gazu składowiskowego. Z kolei odgazowanie składowisk, czyli odbiór metanu przez studnie i jego spalanie lub wykorzystanie energetyczne, zmniejsza ryzyko pożarów i wybuchów oraz emisję gazu cieplarnianego. W polskim prawie obowiązki odgazowania omawiamy w wpisie Gaz składowiskowy: powstawanie, skład i obowiązki odgazowania. Nie ma w źródłach informacji, że w Kiteezi funkcjonowała taka instalacja.

Co dalej

Najważniejsze pytania dotyczą wyników dochodzenia, odpowiedzialności za nadzór nad składowiskiem oraz planów dla zbieraczy odpadów, którzy tracą źródło dochodu. Zdarzenie przypomina, że bezpieczeństwo składowisk to nie tylko kwestia środowiskowa, ale i życia ludzkiego.