Odpady i GOZAnaliza

Worki kompostowalne a czas retencji fermentora: czy zdążą się rozłożyć?

Certyfikat „kompostowalne” dotyczy kompostowania przemysłowego, a nie fermentora. Porównujemy oba procesy i wyjaśniamy, kiedy worek trafi do fermentora bez ryzyka dla pofermentu.

Opublikowano 4 min czytaniaRedakcja Substraty.pl

Inne wersje językowe: English, Deutsch, Español, Français, Italiano, Nederlands.

Instalacja fermentacji odpadów spożywczych Millerhill pod Edynburgiem: zbiorniki z kopułami gazowymi i komin, widziane o zmierzchu.
Fot. M J Richardson / Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 2.0, plik źródłowy; zmiany: kadrowanie

Worek oznaczony jako kompostowalny nie jest automatycznie „bezpieczny” dla fermentora. Certyfikat opiera się na badaniu rozkładu w warunkach kompostowania przemysłowego, czyli w obecności tlenu i w podwyższonej temperaturze, a fermentor metanowy to środowisko beztlenowe z inną mikrobiologią i innym czasem kontaktu. Dlatego pytanie „czy czas retencji wystarczy” wymaga porównania dwóch procesów, a nie prostego przeliczenia dni.

Co faktycznie potwierdza oznaczenie „kompostowalne”

Norma EN 13432 opisuje wymagania dla opakowań nadających się do odzysku przez kompostowanie i biodegradację. Sprawdza się w niej m.in. rozpad fizyczny (czy fragmenty folii znikają z kompostu w określonym czasie), biodegradację materiału organicznego w warunkach kompostowania, brak niepożądanego wpływu na jakość kompostu i zawartość substancji niebezpiecznych. Badania prowadzi się w warunkach modelujących kompostowanie przemysłowe, w którym pryzma osiąga temperatury termofilowe, jest napowietrzana, a proces trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy.

Z tego wynika podstawowy wniosek: wynik badania jest ważny dla kompostowni. Norma opakowaniowa nie jest testem zachowania worka w fermentorze, nie mówi też nic o zachowaniu folii w komorze mezofilowej utrzymywanej w okolicach 37–42 °C. Istnieją osobne metody badania biodegradacji beztlenowej, ale oznakowanie „kompostowalne” na worku zwykle nie odnosi się do nich.

Dwa procesy, dwa zestawy warunków

Cecha Kompostowanie przemysłowe Fermentacja metanowa
Tlen obecny (napowietrzanie) brak
Typowa temperatura termofilowa, często ponad 50 °C w fazie intensywnej mezofilowa lub termofilowa, utrzymywana stabilnie
Warunek rozpadu folii badany w normie zależny od materiału, nie objęty certyfikatem opakowaniowym
Mieszanie przerzucanie pryzm ciągłe lub cykliczne mieszanie mechaniczne
Odbiór pozostałości sito po procesie pofermentu nie przesiewa się zwykle w całości
Czas tygodnie do miesięcy czas retencji hydraulicznej: z reguły dziesiątki dni

Ważna jest też różnica w sposobie „liczenia” czasu. W fermentorze z ciągłym mieszaniem czas retencji hydraulicznej (HRT) jest wartością średnią. Część wsadu opuszcza zbiornik szybciej niż średnia, część później. Dla cząstek stałych, takich jak strzępy folii, krótki przebieg przez zbiornik jest realnym scenariuszem. W układach kilkustopniowych (fermentor, fermentor wtórny, zbiornik pofermentu) łączny czas pobytu jest dłuższy, ale w zbiornikach końcowych temperatura jest niższa, a folia nie jest już mieszana tak intensywnie.

Materiał worka ma większe znaczenie niż HRT

Worki „bio” wytwarza się z różnych mieszanin: skrobi, poliestrów biodegradowalnych, PLA i dodatków. Zachowują się one różnie w warunkach beztlenowych. Materiały na bazie skrobi i niektórych poliestrów rozkładają się szybciej, a PLA zwykle wymaga wyraźnie wyższych temperatur niż mezofilowe, żeby hydrolizować w sensownym czasie. Nie wolno więc uogólniać wyniku jednego producenta na wszystkie worki o podobnym wyglądzie. Wskazówki praktyczne:

  • Oceniaj konkretny typ worka (skład, grubość, certyfikat), a nie hasło na opakowaniu.
  • Pamiętaj, że grubsze i sztywniejsze folie rozkładają się wolniej, ponieważ proces zaczyna się na powierzchni.
  • Zimą i przy niskiej temperaturze wsadu rozpad jest wolniejszy niż w ciepłym sezonie.
  • Worki zanieczyszczone tłuszczem lub zlepione z odpadem tworzą grudy, które rozdrabniają się gorzej.

Konsekwencje dla instalacji: gdzie zwykle pojawia się problem

  1. Zatkane pompy i mieszadła. Pasma folii nawijają się na łopatki mieszadeł i wirniki pomp. Nawet jeśli folia docelowo ulegnie rozkładowi, sprzęt cierpi wcześniej.
  2. Kożuch. Fragmenty folii z włóknami budują warstwę pływającą, która utrudnia mieszanie i wymianę gazów.
  3. Zanieczyszczenia w pofermencie. Nierozłożone strzępy folii widać na polu i w separacie. Dla jakości nawozu, a w przypadku produktu nawozowego dla zgodności z limitami zanieczyszczeń, to najpoważniejszy skutek. Zasady kwalifikacji pofermentu opisuje rozporządzenie (UE) 2019/1009, a szczegółowe obowiązki zależą od drogi prawnej, którą wybiera wytwórca (zob. wpis o statusie pofermentu).
  4. Wpływ na bilans biogazu. Sam biodegradowalny polimer daje pewną ilość biogazu, ale to margines w porównaniu z odpadem spożywczym, więc nie ma sensu kupować „bio-worków” dla zysku energetycznego.

Jak ocenić konkretny worek

Zamiast polegać na deklaracji, zadaj dostawcy worków kilka pytań: z jakiego polimeru jest wykonany (skrobia, PBAT, PLA, mieszanka), czy ma dane z badań biodegradacji beztlenowej i w jakiej temperaturze je wykonano, jaka jest grubość folii i czy w składzie są dodatki nieulegające rozkładowi. Odpowiedź „tylko certyfikat kompostowalności” oznacza, że o zachowaniu w fermentorze nie wiadomo nic pewnego. Warto również pamiętać, że ocena laboratoryjna dotyczy czystego materiału, a w rzeczywistości worek jest oblepiony tłuszczem, zgnieciony i zmieszany z odpadem, co zmienia tempo rozkładu.

Jak podchodzić do tematu praktycznie

Najbardziej niezawodny model to oddzielenie worków od frakcji organicznej przed fermentorem. Linie przygotowania bioodpadów (rozdrabnianie wstępne, separacja mechaniczna, depackaging, sita) mają za zadanie usuwać opakowania niezależnie od ich deklarowanej biodegradowalności. W instalacjach, które przyjmują odpady z gastronomii lub handlu, jednocześnie, gdy wsad zawiera materiał kategorii 3 pochodzenia zwierzęcego (np. byłą żywność z produktami zwierzęcymi), obowiązują wymagania higienizacji i rozdrobnienia (rozporządzenie (UE) nr 142/2011), co wymusza intensywną obróbkę mechaniczną, a ta sprzyja też rozdrobnieniu folii.

Przy ustalaniu zasad przyjęcia odpadów warto zapisać w umowach z dostawcami, jakiego typu worki są dopuszczone, i weryfikować to organoleptycznie przy rozładunku. Dobrą praktyką jest też próba przesiewowa: pobranie partii pofermentu i sprawdzenie, czy po separacji w frakcji stałej nie ma strzępów folii. Szersze omówienie przygotowania wsadu znajdziesz we wpisie o depackagingu odpadów opakowaniowych z żywnością, a o parametrach stabilności procesu przy zmianach wsadu we wpisie o stabilności zasilania biogazowni.

Podsumowanie

Czas retencji fermentora nie rozstrzyga o losie worka kompostowalnego. Certyfikat dotyczy innego procesu, a o zachowaniu folii w fermentorze decydują materiał, temperatura, rozdrobnienie i sposób mieszania. Dla operatora rozsądną regułą jest traktowanie worków jako zanieczyszczenia, które należy usunąć lub przynajmniej rozdrobnić, a każdy wyjątek zatwierdzać na podstawie danych o konkretnym produkcie i obserwacji pofermentu.

Źródła

  1. CEN-CENELEC: wyszukiwarka norm europejskich (EN 13432)
  2. European Bioplastics: biodegradowalność i kompostowalność
  3. Polski Komitet Normalizacyjny

Pytania i odpowiedzi

Czy worek kompostowalny można wrzucić do fermentora razem z bioodpadami?

Nie można tego zakładać z góry. Certyfikat kompostowalności nie obejmuje fermentacji beztlenowej, więc decyzję podejmuje instalacja po sprawdzeniu konkretnego worka i własnej linii przygotowania wsadu.

To pytanie w FAQ