Brazylia: nowe prawo sanitarne (Lei 14.026) wyznacza terminy likwidacji dzikich wysypisk

Prezydent Brazylii podpisał w lipcu 2020 r. ustawę 14.026/2020 – nowy marco legal do saneamento (ramy prawne sanitacji), opublikowaną w Diário Oficial 16 lipca. Ustawa zmienia m.in. art. 54 Krajowej Polityki Odpadów Stałych (Lei 12.305/2010), ustalając nowe terminy zamknięcia lixões, czyli otwartych wysypisk, w poszczególnych gminach.

Dlaczego lixões to problem

Lixão to miejsce, w którym odpady są składowane bez zabezpieczeń gruntu, kontroli odcieków i odgazowania. Powoduje to zanieczyszczenie wód i gleby oraz niekontrolowane emisje metanu. Według Agência Senado pierwotna ustawa o odpadach z 2010 r. nakazywała ostateczne, środowiskowo właściwe zagospodarowanie odpadów do końca 2014 r.; w 2015 r. termin ogólny przesunięto na 2020 r., a nowe ramy prawne rozłożyły go w czasie.

Etapowe terminy

Zasadą nowego art. 54 jest zróżnicowanie terminów w zależności od wielkości gminy i tego, czy przygotowała plan gospodarki odpadami. Największe gminy i regiony metropolitalne mają terminy najwcześniejsze, a najmniejsze – najpóźniejsze; według komentarzy prawniczych terminy wypadają 2 sierpnia 2021 r. (stolice i regiony metropolitalne), 2022 r. (gminy powyżej 100 tys. mieszkańców), 2023 r. (50–100 tys.) i 2024 r. (poniżej 50 tys.); tekstu art. 54 nie udało nam się otworzyć w oficjalnym źródle. Agência Brasil podawała w kwietniu 2021 r., powołując się na stowarzyszenie Abetre, że w ciągu roku zlikwidowano ponad 600 lixões, w ramach programu Lixão Zero uruchomionego w 2019 r. przez Ministerstwo Środowiska.

Co to oznacza dla gazu składowiskowego

Zamykanie otwartych wysypisk i kierowanie odpadów do składowisk sanitarnych tworzy warunki do ujęcia i wykorzystania gazu składowiskowego. Brazylia ma doświadczenia z elektrowniami na gazie składowiskowym przy największych składowiskach, a wprowadzenie systemów odgazowania w mniejszych miastach jest zadaniem dla konsorcjów gmin.

Wyzwania wdrożeniowe

Wiele gmin nie ma środków na budowę składowisk sanitarnych, więc rozwiązaniem bywają konsorcja międzygminne i koncesje na obsługę odpadów. Bez finansowania i zdolności planistycznych terminy ustawowe pozostają deklaracją.

Perspektywa dla odzysku biogazu

Dla inwestorów ważne jest, że zamknięcie wysypisk nie oznacza automatycznie powstania projektów biogazowych. Potrzebne są: składowiska z kontrolą odcieków, odpowiednia ilość odpadów organicznych i odbiorca energii lub gazu.

Co to oznacza dla Polski i Europy

W UE odpowiednikami są dyrektywa składowiskowa i cele ograniczania składowania. Brazylijskie doświadczenie pokazuje, że same terminy prawne bez mechanizmu finansowania i wsparcia gmin nie wystarczają, a przeskok od wysypisk do składowisk sanitarnych jest warunkiem wstępnym dla odzysku biogazu.