Instalacje komunalne, dawne RIPOK i WPGO: jak planuje się gospodarkę odpadami

Dawne RIPOK, czyli regionalne instalacje do przetwarzania odpadów komunalnych, zniknęły z ustawy o odpadach w 2019 r. Zastąpiły je instalacje komunalne, wpisane na listę prowadzoną przez marszałka województwa, a planowanie spoczywa na wojewódzkich planach gospodarki odpadami (WPGO) z załączonym planem inwestycyjnym. Od tego, czy inwestycja jest ujęta w planie, zależy m.in. dostęp do środków z funduszy UE i funduszy ochrony środowiska.

Skąd się wzięło RIPOK i dlaczego zniknęło

W ustawie z 14 grudnia 2012 r. o odpadach regionalne instalacje do przetwarzania odpadów komunalnych (RIPOK) wynikały z uchwał w sprawie wojewódzkich planów; ustawa przejściowo uznawała te wskazane w dotychczasowych uchwałach (art. 230). W 2019 r. ustawodawca, nowelizacją ustaw o utrzymaniu czystości i odpadach (Dz.U. 2019 poz. 1579), uchylił m.in. art. 38 i 38a i zastąpił system RIPOK pojęciem instalacji komunalnej oraz listą marszałka. W 2022 r. posługiwanie się „RIPOK” to więc użycie historyczne, choć w praktyce urzędowej termin bywa jeszcze spotykany.

Co to dziś jest instalacja komunalna

Zgodnie z art. 35 ust. 6 ustawy o odpadach instalacją komunalną jest instalacja do przetwarzania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych lub pozostałości z ich przetwarzania, wpisana na listę z art. 38b ust. 1 pkt 1 i spełniająca wymagania najlepszej dostępnej techniki (BAT) lub właściwej technologii. Zapewnia ona:

• mechaniczno-biologiczne przetwarzanie zmieszanych odpadów komunalnych i wydzielanie frakcji do odzysku, albo
• składowanie odpadów z MBP i pozostałości z sortowania.

Podmiot odbierający odpady komunalne od właścicieli nieruchomości przekazuje zmieszane odpady do takiej instalacji (art. 29a). Marszałek prowadzi w BIP listę funkcjonujących instalacji komunalnych oraz planowanych do budowy, rozbudowy lub modernizacji; wpis następuje na wniosek prowadzącego, a marszałek odmawia wpisu lub wykreśla instalację, jeśli przestała spełniać wymagania.

Wojewódzki plan gospodarki odpadami

Plany gospodarki odpadami składają się z analizy stanu (rodzaje i ilości odpadów, systemy zbierania, instalacje, ich moce przerobowe), oceny problemów (m.in. potrzeby zamknięcia instalacji i budowy infrastruktury zgodnie z zasadą bliskości) oraz oceny inwestycji i źródeł finansowania. WPGO zawiera dodatkowo:

1. wskazanie instalacji komunalnych na obszarze województwa;
2. plan zamykania instalacji niespełniających wymagań ochrony środowiska;
3. załączony plan inwestycyjny.

Plan uchwala sejmik województwa na podstawie projektu zarządu; projekt opiniują gminy, związki międzygminne i organy wodne, a projekt planu inwestycyjnego uzgadnia minister właściwy do spraw klimatu. Plany podlegają aktualizacji, a z ich realizacji sporządza się sprawozdania za okresy trzyletnie. WPGO musi być zgodny z krajowym planem gospodarki odpadami uchwalanym przez Radę Ministrów — w czerwcu 2022 r. obowiązywał KPGO 2022.

Plan inwestycyjny i finansowanie

Plan inwestycyjny opisuje potrzebną infrastrukturę dotyczącą odpadów komunalnych wraz z mocami przerobowymi, wskazuje planowane inwestycje, szacunek kosztów i źródeł finansowania oraz harmonogram. Warunkiem finansowania budowy, rozbudowy lub modernizacji instalacji przeznaczonych do przetwarzania odpadów komunalnych ze środków UE lub funduszy ochrony środowiska jest ich ujęcie w planie inwestycyjnym; wymóg nie dotyczy instalacji do recyklingu.

Gdzie w tym wszystkim bioodpady

Instalacje do przetwarzania selektywnie zebranych bioodpadów (kompostownie, biogazownie) nie są „instalacjami komunalnymi” w rozumieniu art. 35 ust. 6, bo ten przepis dotyczy zmieszanych odpadów i pozostałości. Jednak:

• plan analizuje moce instalacji przetwarzających różne strumienie odpadów, a ocena inwestycji obejmuje także infrastrukturę zbierania;
• inwestycja w przetwarzanie bioodpadów, która ma korzystać z finansowania UE lub funduszy, powinna być zgodna z planem inwestycyjnym;
• gminy odpowiadają za organizację selektywnego zbierania, a rozporządzenie w sprawie sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów nakazuje wydzielenie bioodpadów.

Dla inwestora to praktyczna wskazówka: przed projektem sprawdź WPGO i plan inwestycyjny w swoim województwie, a także listę instalacji marszałka.

Kto za co odpowiada

Zasada bliskości i lokalizacja

Ustawa o odpadach wymaga, by odpady przetwarzać możliwie blisko miejsca powstania, co przy ocenie potrzeb infrastrukturalnych przekłada się na uzasadnianie budowy lub zamykania instalacji w regionie. Dla inwestora oznacza to, że argument „brakuje mocy przerobowych dla bioodpadów w subregionie” jest wiarygodny wtedy, gdy potwierdza go analiza w WPGO, a nie wyłącznie własne szacunki.

Jak czytać WPGO, gdy planujesz instalację bioodpadów

1. Znajdź w planie bilans wytwarzanych i przetwarzanych bioodpadów w województwie, najlepiej w podziale na subregiony.
2. Sprawdź, czy w planie inwestycyjnym ujęto instalacje do bioodpadów — to wskazuje na zapotrzebowanie, które samorząd uznał za uzasadnione.
3. Zwróć uwagę na moce istniejących kompostowni i biogazowni oraz zamykanie instalacji niespełniających wymagań, bo to rynek na nowe moce.
4. Zestaw plan z listą instalacji komunalnych marszałka (dla zmieszanych odpadów) i z danymi o strumieniu selektywnie zbieranym.

Co zrobić najpierw

• Pobierz aktualny WPGO i załącznik inwestycyjny z BIP urzędu marszałkowskiego.
• Sprawdź, jakie moce przerobowe i luki wskazano dla bioodpadów.
• Zweryfikuj z urzędem, czy inwestycja kwalifikuje się do ujęcia w planie.
• Pamiętaj o zasadzie bliskości przy dobieraniu lokalizacji.

Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej; przed decyzją inwestycyjną lub formalną sprawdź aktualne brzmienie przepisów i skonsultuj się z prawnikiem lub właściwym organem.