Japońskie FIT dla biogazu: 39 jenów za kWh i 20 lat gwarantowanych zakupów

Japoński system gwarantowanych cen (FIT) przewidywał dla biogazu stawkę 39 jenów za kWh – jedną z najwyższych wśród źródeł biomasowych. Opracowanie ERIA dla roku finansowego 2021 pokazuje, że stawka dla biogazu wynosiła 39 jenów/kWh, podczas gdy dla niewykorzystanego drewna z instalacji poniżej 2 MW – 40 jenów/kWh, a dla drewna ogólnego poniżej 10 MW – 24 jeny/kWh. Autorzy zaznaczają, że stawki te pozostają niezmienione od początku systemu; wyjątkiem jest drewno nieużytkowane z instalacji poniżej 2 MW, dla którego stawkę podniesiono z 32 do 40 jenów/kWh w roku fiskalnym 2015, aby zachęcić do budowy małych elektrowni.

Czym jest „biogaz” w FIT

W japońskim systemie FIT paliwa biomasowe do wytwarzania energii elektrycznej podzielono na sześć kategorii. Biogaz definiuje się jako metan pochodzący z osadów ściekowych, gnoju i odpadów żywnościowych. Pozostałe kategorie to m.in. drewno ogólne, drewno nieużytkowane (pozyskiwane z prześwietleń), drewno odpadowe z budownictwa, biomasa płynna (olej palmowy) oraz „odpady i inna biomasa”, do której zaliczono m.in. przycięte gałęzie, papier, odpady żywnościowe i zużyty olej kuchenny.

Skąd FIT i jak działa

Poprzednikiem FIT był system Renewable Portfolio Standard (RPS) z 2003 r., który okazał się mniej skuteczny od oczekiwań; FIT wprowadzono w 2012 r. Według ERIA hojne stawki FIT sprawiły, że moc elektrowni na biomasę wzrosła w ciągu siedmiu lat ponad dwukrotnie. Energię z elektrowni zatwierdzonych w ramach FIT kupuje się po stałej stawce przez 20 lat.

Cel dla biogazu

Warto odróżnić stawkę od skali rynku. Japońska długoterminowa prognoza podaży i popytu energii (Long-term Energy Demand and Supply Outlook z 2015 r.) wskazywała dla biogazu cel zaledwie 160 MW mocy w 2030 r., co na tle łącznego celu dla biomasy (6020–7280 MW) pokazuje skromną rolę tej technologii; największą część miało stanowić drewno ogólne. Cel dla biogazu to więc zaledwie 2–3 proc. celu mocy dla całej biomasy.

Kontekst polityczny i wyniki FIT

Według ERIA Japonia ogłosiła w październiku 2020 r. neutralność węglową do 2050 r., a w kwietniu 2021 r. redukcję emisji o 46 proc. względem 2013 r. Piąty Strategiczny Plan Energetyczny z lipca 2018 r. po raz pierwszy określił energię odnawialną jako główne źródło energii elektrycznej i zakładał jej udział na poziomie 22–24 proc. miksu w roku fiskalnym 2030, z czego 3,7–4,6 proc. ma stanowić biomasa. Do marca 2020 r. zatwierdzona w FIT moc elektrowni na biomasę sięgnęła 10 830 MW – więcej niż cel 6020–7280 MW na 2030 r. – ale faktycznie pracowało zaledwie 4500 MW, a 6330 MW (głównie drewno ogólne) czekało na uruchomienie. Nowelizacja ustawy FIT z 2017 r. zaostrzyła wymogi (m.in. umowa o przyłączenie do sieci i plan biznesowy), przez co nowe zatwierdzenia spadły do ok. 160 MW rocznie w latach fiskalnych 2018–2019. Od roku fiskalnego 2019 nie można już uzyskać FIT dla nowych projektów współspalania biomasy z węglem, bo – jak wykazały dane – takie projekty mają niższe koszty i mogą być opłacalne bez wsparcia.

Od FIT do FIP

ERIA opisuje, że na mocy ustawy o zapewnieniu odporności dostaw energii, uchwalonej przez parlament w czerwcu 2020 r. i wchodzącej w życie w kwietniu 2022 r., zmieniono m.in. ustawę FIT. Od roku fiskalnego 2022 stosuje się system FIP (Feed-in Premium): wytwórcy sprzedają energię na rynku hurtowym i otrzymują premię, czyli różnicę między ustaloną ceną gwarantowaną a średnią ceną hurtową. FIP obejmuje m.in. biomasę (drewno ogólne i inne) o mocy co najmniej 10 MW od kwietnia 2022 r. i potencjalnie co najmniej 1 MW od roku fiskalnego 2023. FIT pozostaje natomiast dla lokalnie wykorzystywanych źródeł, w tym biomasy poniżej 10 MW, ale wymaga spełnienia warunków: przy typie „na własne potrzeby” co najmniej 30 proc. wytworzonej energii musi być zużywane na miejscu (lub sprzedawane lokalnie), a w kogeneracji dodatkowo wykorzystywane ciepło i co najmniej 10 proc. własnego zużycia energii. Szczegóły omawiamy we wpisie o FIP.