Wartości domyślne i rzeczywiste emisji w RED II: kiedy opłaca się liczyć własne

W dyrektywie RED II można wykazać emisje GHG biometanu na trzy sposoby: przyjmując wartości domyślne z załączników, obliczając emisje rzeczywiste na podstawie danych z instalacji lub łącząc oba podejścia przez tzw. wartości zdezagregowane (dla poszczególnych etapów łańcucha). Wartości domyślne są konserwatywne, czyli wyższe niż typowe, aby motywować producentów do prowadzenia dokładniejszych obliczeń. Z tego powodu dobrze prowadzona biogazownia często zyskuje na obliczeniach rzeczywistych, pod warunkiem że poniesie koszt pomiarów i audytu.

Trzy poziomy dokładności

W załącznikach zdezagregowane wartości są podane dla składowych e_ec, e_p, e_td, a zatem można np. użyć wartości domyślnej dla transportu i obliczyć rzeczywiście emisje z przetwarzania.

Od czego zależy wartość domyślna dla biogazu

Załączniki RED II rozróżniają łańcuchy biogazu i biometanu według:

• rodzaju surowca: gnojowica mokra, obornik, kiszonka kukurydzy (cała roślina), bioodpady;
• sposobu zagospodarowania pofermentu: zbiornik otwarty lub zamknięty (tzw. „open digestate” i „closed digestate”);
• gospodarki off-gazem: czy gaz odpadowy z uszlachetniania jest spalany, czy wypuszczany do atmosfery;
• formy biometanu: biogaz oczyszczony do postaci sprężonej lub w sieci.

Różnice między wariantem „otwarty poferment, bez spalania off-gazu” a „zamknięty poferment, z dopalaniem” potrafią sięgać kilkudziesięciu gCO₂e/MJ. Dokładne wartości trzeba czytać w aktualnej wersji załączników; w tekście nie powtarzamy ich, aby nie wprowadzać w błąd.

Kiedy opłaca się liczyć własne

Rachunek decyzji można zbudować prosto. Załóżmy (ilustracyjnie), że wartość domyślna daje E_def = 45 gCO₂e/MJ, a obliczenia rzeczywiste przy zamkniętym pofermencie i dopalaniu – E_rz = 25 gCO₂e/MJ. Roczna produkcja 30 GWh to 30 000 MWh × 3600 MJ/MWh = 108 mln MJ. Różnica emisji: 20 gCO₂e/MJ × 108 mln MJ = 2160 t CO₂e rocznie. Jeśli rynek wycenia redukcję emisji (np. w ramach premii za paliwa o niskiej emisji lub wartości certyfikatów), dodatkowa redukcja ma realną wartość pieniężną. Jeśli ta wartość wynosi np. 100 zł/t CO₂e (założenie), to korzyść to 216 tys. zł rocznie, wobec kosztu audytu i pomiarów rzędu kilkudziesięciu tysięcy zł. Liczby są założone; ważny jest schemat.

Dane potrzebne do obliczeń rzeczywistych

1. Ilości i rodzaje substratów (ewidencja dostaw, bilans masy).
2. Wskaźniki emisji z uprawy lub pozyskania (dla upraw – dane gospodarstw, dla odpadów – zwykle zero).
3. Zużycie energii elektrycznej i cieplnej oraz źródło.
4. Poślizg metanu w uszlachetnianiu i sposób obróbki off-gazu.
5. Rodzaj magazynowania pofermentu i ewentualny odzysk biogazu z magazynu.
6. Transport substratów i produktu.
7. Dokumentacja pomiarowa (liczniki, analizy, kalibracje).

Rola jednostek certyfikujących

Wartości rzeczywiste weryfikuje niezależny audytor w ramach systemu dobrowolnego uznanego przez Komisję Europejską (np. ISCC). Weryfikacja obejmuje spójność danych, wiarygodność źródeł oraz zgodność obliczeń z metodyką. Pomiary wykonywane samodzielnie przez producenta są uznawane, jeśli spełniają wymagania systemu; w razie wątpliwości audytor może zażądać dodatkowych badań.

Przykład scenariuszy technicznych

Techniczne decyzje wpływające na wynik to m.in.: przykrycie lub wyposażenie zbiornika pofermentu w odzysk gazu, dopalanie off-gazu z uszlachetniania w układzie z odzyskiem ciepła, zasilanie instalacji energią z własnych źródeł oraz skrócenie dróg dowozu substratów. Każda z tych decyzji zmniejsza jeden ze składników e_p lub e_td i widać to w obliczeniach rzeczywistych, a nie widać w wartościach domyślnych. Dlatego inwestycje w szczelność i dopalanie mogą zwracać się nie tylko przez ochronę środowiska, lecz także przez wyższą wartość produktu.

Częsty błąd

Zakładanie, że niski ślad węglowy wynika wyłącznie z surowca. W rzeczywistości dwie instalacje na tej samej gnojowicy mogą się różnić o kilkadziesiąt gCO₂e/MJ przez sposób zagospodarowania pofermentu i stratę metanu.

Podsumowanie

Użycie wartości domyślnych jest najprostsze, ale często najdroższe w przeliczeniu na utracone korzyści. Jeśli instalacja ma zamknięty poferment, niski poślizg metanu i dobrą dokumentację, liczenie emisji rzeczywistych zwykle się opłaca. Zadbaj o dane od pierwszego dnia pracy.