IPCC: raport o skutkach zmian klimatu i adaptacji. Co z niego wynika dla rolnictwa i odpadów?

28 lutego 2022 r. Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) opublikował raport II grupy roboczej szóstego raportu oceny (AR6) zatytułowany „Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability”. Dokument ocenia skutki zmian klimatu, wrażliwość systemów naturalnych i społecznych oraz możliwości adaptacji. Główny przekaz jest jednoznaczny: ryzyka rosną szybciej, niż wcześniej zakładano, a możliwości adaptacji maleją wraz z każdym kolejnym stopniem ocieplenia.

Co się zmienia

Raport nie jest aktem prawnym, lecz podstawą naukową dla polityki klimatycznej. Dla branży rolno-spożywczej i gospodarki odpadami istotne są dwa wątki. Pierwszy to wpływ zmian klimatu na produkcję żywności: susze, fale upałów, skrajne zjawiska pogodowe i zmiany sezonów wegetacyjnych zwiększają ryzyko dla plonów i hodowli. Drugi to rola sektorów w emisjach – rolnictwo i odpady są ważnymi źródłami metanu, gazu o dużym potencjale cieplarnianym w krótkim horyzoncie.

Ocena IPCC kładzie nacisk na to, że ograniczanie emisji i adaptacja muszą iść w parze. Dla gospodarstw oznacza to m.in. lepsze zarządzanie obornikiem i gnojowicą, magazynowanie z kontrolą emisji, a także wykorzystanie odpadów organicznych jako zasobu.

Znaczenie dla branży w Polsce

W Polsce rolnictwo jest znaczącym źródłem emisji metanu (hodowla zwierząt, składowanie obornika), a składowiska odpadów to kolejny duży obszar emisji tego gazu. Fermentacja metanowa pozwala uchwycić metan, który inaczej trafiłby do atmosfery, i zamienić go w energię. Obornik i gnojowica skierowane do biogazowni zamiast do otwartych zbiorników to realne ograniczenie emisji z gospodarstwa, a poferment może zastąpić część nawozów mineralnych.

Biogazownie rolnicze i utylizacyjne wpisują się więc nie tylko w cele energetyczne, ale także w polityki adaptacyjne i rolnośrodowiskowe. Warunkiem jest jednak szczelność technologiczna: magazyny pofermentu, ucieczki metanu z instalacji i prawidłowa eksploatacja decydują o rzeczywistym bilansie klimatycznym.

Uwaga o różnicy skal

Warto odróżnić dwie rzeczy: metan to krótkotrwały, ale silny gaz cieplarniany, a jego ograniczanie przynosi szybki efekt dla temperatury. Dwutlenek węgla zostaje w atmosferze znacznie dłużej. Dlatego działania na rzecz metanu – w rolnictwie, odpadach i energetyce – są uważane za jeden z najszybszych sposobów spowolnienia ocieplenia, obok redukcji CO₂. Dla branży biogazowej to kontekst, w którym jej rola będzie coraz częściej oceniana nie tylko przez pryzmat produkcji energii, ale także unikniętych emisji z surowców, które bez fermentacji emitowałyby metan do atmosfery.

Co dalej

Kolejna część raportu AR6 – dotycząca ograniczania emisji (grupa robocza III) – ma zostać opublikowana wiosną 2022 r. i będzie bezpośrednio dotykała tematyki metanu i energetyki. Dla polityki UE i Polski oznacza to dodatkowy argument za przyspieszeniem działań, w tym za rozwojem gazów odnawialnych i ograniczaniem emisji z rolnictwa i odpadów.