Japonia: ustawa o recyklingu żywności (2000) i ustawa o ograniczaniu strat żywności (2019)

Japonia reguluje problem odpadów żywnościowych dwoma uzupełniającymi się aktami: ustawą o promocji recyklingu i powiązanych działań dotyczących zagospodarowania cyklicznych zasobów żywnościowych (Food Waste Recycling Act, Act No. 116 z 2000 r.) oraz ustawą o promocji ograniczania strat i marnowania żywności (Act No. 19 z 2019 r.). Według ministerstwa środowiska pierwsza z nich opiera się głównie na sprawozdawczości przedsiębiorstw, druga zaś służy jako podstawa ogólnonarodowego ruchu na rzecz ograniczania wyrzucania jadalnej żywności.

Ramy prawne i cele

Ustawę z 2019 r. ogłoszono 31 maja 2019 r., a weszła w życie 1 października 2019 r. Pierwszą podstawową politykę wdrażania zatwierdził rząd 31 marca 2020 r.; drugą, zrewidowaną, rząd przyjął 25 marca 2025 r. (Consumer Affairs Agency). Cel dla roku fiskalnego 2030 – zmniejszenie strat żywności w gospodarstwach domowych i przedsiębiorstwach o połowę względem roku fiskalnego 2000 – wynikał z IV Podstawowego Planu Budowy Społeczeństwa Obiegu Zamkniętego (decyzja rządu z 19 czerwca 2018 r.) i podstawowej polityki ustawy o recyklingu żywności (12 lipca 2019 r.), a także z celu Agendy 2030 ONZ dotyczącego zmniejszenia o połowę strat żywności na mieszkańca.

Co przewiduje ustawa z 2019 r.

Według Consumer Affairs Agency ustawa definiuje ograniczanie strat żywności jako „działania zapobiegające wyrzucaniu żywności bezpiecznej i odżywczej, nadającej się do spożycia”. Określa odpowiedzialność rządu, samorządów i przedsiębiorstw oraz rolę konsumentów, wskazuje październik jako miesiąc promocji ograniczania strat żywności i nakazuje stosowanie polityki ustawy o recyklingu żywności zgodnie z jej założeniami. Rząd ma ustalać podstawową politykę (decyzją gabinetu), a samorządy – starać się przygotować własne plany. Środki rządowe i samorządowe obejmują działania uświadamiające, wsparcie przedsiębiorstw, nagradzanie osiągnięć, badania, upowszechnianie dobrych praktyk i wsparcie banków żywności. W Gabinecie działa Rada ds. Promocji Ograniczania Strat Żywności z ministrem odpowiedzialnym za sprawy konsumenckie jako przewodniczącym.

Cel zrewidowany po wcześniejszym sukcesie

Według Consumer Affairs Agency w roku fiskalnym 2000 straty żywności (bez części niejadalnych) wynosiły ok. 9,8 mln t, w tym 4,33 mln t w gospodarstwach domowych i 5,47 mln t w przedsiębiorstwach. Szacowana ilość w roku fiskalnym 2022 wynosiła 4,72 mln t (po 2,36 mln t w gospodarstwach domowych i w przedsiębiorstwach), a w roku fiskalnym 2024 – 4,61 mln t (2,37 mln t w przedsiębiorstwach, 2,24 mln t w gospodarstwach domowych), czyli ok. 37 kg na osobę rocznie. Ponieważ cel dla przedsiębiorstw został osiągnięty osiem lat przed terminem, drugi plan podstawowy podnosi go do redukcji o 60 proc. (z 2,73 do 2,19 mln t). Dla gospodarstw domowych obowiązuje nadal cel 50 proc. (2,16 mln t w roku fiskalnym 2030), a według Consumer Affairs Agency potrzebna jest jeszcze redukcja o ok. 200 tys. t.

Dane z lat 2012–2021

Ministerstwo środowiska opublikowało w czerwcu 2023 r. szacunek za rok fiskalny 2021: ok. 5,23 mln t strat i marnowania żywności (bez części niejadalnych), w tym 2,79 mln t w przedsiębiorstwach i 2,44 mln t w gospodarstwach domowych. Dla porównania w roku fiskalnym 2012 było to 6,42 mln t (3,31 mln t i 3,12 mln t), w 2015 r. 6,46 mln t, w 2018 r. 6,00 mln t, w 2019 r. 5,70 mln t, a w 2020 r. 5,22 mln t. Ilości z przedsiębiorstw szacuje się na podstawie sprawozdań składanych zgodnie z ustawą o recyklingu żywności, a ilości z gospodarstw domowych – na podstawie badań prowadzonych przez samorządy. Według Consumer Affairs Agency rocznie bada się też postawy konsumentów: odsetek osób świadomych problemu i działających na rzecz ograniczenia strat wyniósł 74,9 proc. w roku fiskalnym 2024 przy celu 80 proc.

Co z tego dla branży biogazowej

Zmniejszanie strat żywności oznacza mniej surowca, ale lepiej sortowanego. Ustawa z 2000 r. wymaga od przedsiębiorstw zgłaszania ilości odpadów, więc dane o dostępności strumieni dla instalacji są lepsze niż w wielu krajach.