Komisja przedstawia zestaw narzędzi wobec wysokich cen energii

Komisja Europejska przedstawiła 13 października 2021 r. komunikat „Walka z rosnącymi cenami energii: zestaw narzędzi działań i wsparcia” (COM(2021) 660). Dokument jest odpowiedzią na gwałtowne wzrosty cen gazu i energii elektrycznej w Europie. Zawiera katalog środków, które państwa członkowskie mogą wdrożyć od razu, oraz zapowiedzi działań średnio- i długoterminowych. Nie zmienia jednak zasad działania rynku energii.

Środki krótkoterminowe

Zestaw narzędzi obejmuje środki, które państwa mogą stosować w ramach obowiązujących przepisów:

• pomoc dochodową dla gospodarstw domowych zagrożonych ubóstwem energetycznym, m.in. w formie bonów lub dopłat;
• czasowe obniżenie podatków i opłat na energię dla odbiorców;
• wsparcie dla przedsiębiorstw w ramach zasad pomocy publicznej;
• ułatwienia dla przedsiębiorstw w płatności rachunków.

Komisja zachęciła państwa do skorzystania z nich zgodnie z krajowymi możliwościami budżetowymi.

Środki średnio- i długoterminowe

W dłuższej perspektywie Komisja wskazała kierunki działań: przyspieszenie rozwoju odnawialnych źródeł energii, poprawę efektywności energetycznej, rozbudowę magazynów energii i sieci oraz przegląd zasad rynku gazu. Zapowiedziała także analizy dotyczące działania rynku, w tym magazynowania gazu, oraz pracę nad reformą unijnych ram dla gazów odnawialnych i niskoemisyjnych, którą miał przedstawić pakiet gazowy w grudniu 2021 r.

Znaczenie dla biogazu i biometanu

Zestaw narzędzi uznaje gaz odnawialny za element długoterminowej odpowiedzi na kryzys, ale konkretne instrumenty dla biometanu zostały odłożone do prac legislacyjnych. Dla producentów biogazu ważne jest to, że ceny energii wspierają opłacalność projektów, a pomoc dla odbiorców nie powinna obniżać cen sygnałów rynkowych. Z kolei dla gospodarstw rolnych rosnące koszty nawozów i energii zwiększają zainteresowanie wykorzystaniem własnych zasobów, takich jak obornik i gnojowica, do produkcji energii.

Perspektywa Polski

Polska należała do państw, które zabiegały o szybkie uruchomienie krajowych i unijnych środków łagodzących, w tym ochrony gospodarstw domowych przed wzrostem rachunków. Dla krajów z dużym udziałem gazu w ogrzewaniu i energetyce, a także z dużą produkcją nawozów, kryzys cenowy stał się argumentem w debacie o tempie i kosztach transformacji.

Co dalej

Komisja zapowiedziała dalsze analizy i działania w ramach Rady ds. Energii. Dla branży biogazowej istotne było oczekiwanie na pakiet gazowy, który miał zdefiniować gazy odnawialne i niskoemisyjne i określić zasady dostępu do sieci.

Ograniczenia narzędzi

Zestaw działań ma charakter przede wszystkim doradczy: wskazuje, co państwa mogą zrobić w ramach obowiązujących przepisów, i nie wymusza konkretnych decyzji. Skuteczność zależy od możliwości budżetowych krajów i od tego, czy środki doraźne będą się nakładać z działaniami długofalowymi. Krytycy zwracali uwagę, że dopłaty do rachunków łagodzą skutki, ale nie zmieniają przyczyn wysokich cen, takich jak zależność od importu gazu.

Wpływ na decyzje inwestycyjne

W warunkach niepewności cenowej inwestorzy częściej biorą pod uwagę projekty oparte na lokalnych zasobach. Biogaz i biometan produkowane z odpadów i pozostałości rolniczych nie zależą od importu paliw, co zwiększa ich wartość strategiczną, choć opłacalność nadal zależy od mechanizmów wsparcia i kosztów surowców.