Portugalia: biomasa i biogaz w energetyce — od wsparcia produkcji do przetargów na przyłączenia

Portugalia nie ma jednej stawki za MWh energii z biogazu i biomasy, jak Włochy czy Francja. Najbardziej wyrazistym elementem polityki jest reżim dla nowych elektrowni na biomasę leśną z dekretu-ustawy nr 64/2017, związany z ograniczaniem ryzyka pożarów lasów. W maju 2019 r. rząd odwrócił priorytet z wytwarzania samej energii elektrycznej na ciepło, a w październiku 2023 r. zapowiedział konkurs na 60 MW zdolności przyłączeniowej dla takich elektrowni.

Reżim z 2017 r.

Dekret-ustawa nr 64/2017 zatwierdza reżim dla nowych elektrowni na biomasę leśną. Zgodnie z nim, gdy wnioski przekraczają dostępną zdolność przyłączeniową, Direção-Geral de Energia e Geologia (DGEG) przeprowadza procedurę konkurencyjną. Elektrownie mają powstawać na terytoriach najbardziej podatnych na pożary wiejskie, a ich zadaniem jest zagospodarowanie biomasy z lasów.

Zwrot z maja 2019 r.

Podczas konferencji EUBCE w Lizbonie, 27 maja 2019 r., według Agroportalu sekretarz stanu ds. energii João Galamba zapowiedział, że państwo „porzuci publiczne wsparcie strategii biomasowych przeznaczonych tylko do produkcji energii elektrycznej”. Wsparcie miało trafić do projektów wykorzystujących energię cieplną. W relacji podano m.in.:

• ponad 20 mln EUR z programu POSEUR na nowe małe elektrociepłownie na biomasę,
• 21 mln EUR wsparcia ceny sprzedaży energii elektrycznej w ciągu 15 lat,
• około 340 mln EUR łącznego finansowania tych instalacji, z pomocą publiczną zatwierdzoną w Brukseli na 320 mln EUR,
• rezygnację z czterech planowanych elektrowni o łącznej mocy 60 MW ze wsparciem taryfowym,
• zatwierdzenie wcześniej 11 elektrowni o łącznej mocy 193 MW,
• kryteria: obszary wysokiego ryzyka pożarowego, udokumentowany łańcuch dostaw biomasy i wielkość dopasowana do udokumentowanego zapotrzebowania na ciepło (1 MW cieplny odpowiada około 0,5 MW elektrycznego).

Ceny surowca według tego samego tekstu w niecały rok niemal się podwoiły w stosunku do poprzedniego poziomu 25–27 EUR za tonę.

Konkurs z 2023 r.

13 października 2023 r. portal ECO podał, że dzień wcześniej Rada Ministrów zatwierdziła dekret zmieniający szczególny i nadzwyczajny reżim dla nowych elektrowni biomasowych. Pozwala on na procedurę konkurencyjną, w której przyznaje się tytuły rezerwy zdolności przyłączeniowej o łącznej mocy 60 MW. Jedna elektrownia może ubiegać się o maksymalnie 10 MW, a ogłoszenie konkursu zapowiedziano do końca listopada 2023 r. Zob. wpis o ogłoszeniu konkursu.

Portaria 425/2025

Procedurę konkurencyjną na tytuły rezerwy zdolności przyłączeniowej (TRC) dla nowych elektrowni na biomasę leśną reguluje Portaria nr 425/2025. Akt ten opisuje sposób przeprowadzania przetargu, a jego podstawą pozostaje dekret-ustawa 64/2017 w wersji zmienionej dekretem-ustawą 105/2023.

Oś czasu

Każdy z tych etapów dotyczy biomasy stałej spalanej w elektrowniach. Wspólny mianownik jest taki, że państwo decyduje, ile mocy może wejść do sieci, i wiąże to z celem leśnym: usuwaniem biomasy z terenów zagrożonych pożarami, a nie z maksymalizacją produkcji energii.

Biogaz

Według rozdziału książkowego „From Waste to Energy. What is the current contribution of the Portuguese Biogas?” (Malico, Hernández, Marques, Uniwersytet w Évorze; Nova Science Publishers, 2012) odchody i inne efluenty organiczne to istotne źródło energii, a nowe taryfy gwarantowane wprowadzono w 2007 r. Autorzy podali, że zainstalowana moc elektryczna z biogazu stanowiła wówczas około 20% potencjału wynoszącego 229 MW, a wykorzystanie biogazu do produkcji energii było na wczesnym etapie.

Co z tego wynika

Dla inwestora w Portugalii pierwszym pytaniem nie jest stawka za MWh, lecz dostęp do zdolności przyłączeniowej i spełnienie wymogów lokalizacyjnych. Dla porównania z rynkiem polskim zob. ceny referencyjne OZE 2023; w Polsce to cena referencyjna i aukcja decydują o opłacalności, w Portugalii — przyznanie tytułu rezerwy.