Rozporządzenie 2019/1009: poferment jako produkt nawozowy UE z oznakowaniem CE

Rozporządzenie (UE) 2019/1009 tworzy jednolity system produktów nawozowych UE, w którym poferment i kompost mogą być swobodnie sprzedawane w całej Unii z oznakowaniem CE, jeśli spełnią wymogi kategorii produktu i składników. Stosuje się je od 16 lipca 2022 r. i zastąpiło rozporządzenie 2003/2003 (system „NAWÓZ WE”), ale objęło znacznie szerszy zakres, w tym nawozy organiczne, polepszacze gleby i biostymulatory. Dla biogazowni to alternatywa wobec krajowych pozwoleń i krajowego produktu pofermentacyjnego.

Jak zbudowany jest system

• PFC (kategorie funkcji produktu) — określają, czym jest produkt, np. nawóz organiczny, polepszacz gleby, podłoże, inhibitor, biostymulator czy mieszanka.
• CMC (kategorie składników) — określają, z czego produkt może powstać; materiały wejściowe i procesy dla każdego składnika opisują załączniki. Dla biogazowni kluczowe są: CMC 3 (kompost), CMC 4 (poferment ze świeżej biomasy uprawowej) i CMC 5 (poferment inny niż ze świeżej biomasy uprawowej).
• Wymogi jakościowe — limity zanieczyszczeń (m.in. metale ciężkie), patogenów i zanieczyszczeń makroskopowych oraz minimalne zawartości składników.
• Ocena zgodności — producent przeprowadza procedurę wskazaną dla danej kategorii, a w wielu przypadkach, zwłaszcza przy kompoście i pofermencie, angażuje jednostkę notyfikowaną; kończy się deklaracją zgodności UE i oznakowaniem CE.
• Oznakowanie — etykieta zawiera deklarowaną zawartość składników, informacje o zastosowaniu, producencie i numer jednostki (jeśli dotyczy).

Poferment i kompost w CMC

Dla CMC 3 i 5 osady ściekowe, przemysłowe oraz z pogłębiania nie są dopuszczonym materiałem wejściowym. Wymagany jest też odpowiedni proces i higienizacja, a produkty zawierające materiał pochodzenia zwierzęcego muszą spełniać dodatkowo wymagania rozporządzenia 1069/2009.

Relacja do prawa odpadowego

Rozporządzenie przewiduje, że materiały spełniające kryteria przestają być odpadami po wprowadzeniu zgodnego produktu do obrotu, co ułatwia ich handel w UE. Dla biogazowni oznacza to, że produkt z oznakowaniem CE może wyjść spod reżimu odpadowego i krajowych pozwoleń, ale tylko wtedy, gdy cały łańcuch, wsad, proces i testy spełniają wymagania rozporządzenia.

Polska: cztery ścieżki obok siebie

1. Produkt nawozowy UE (CE) — rozporządzenie 2019/1009 bezpośrednio, nadzór według ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku oraz ustawy o nawozach i nawożeniu (nadzoruje Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa).
2. Krajowy produkt pofermentacyjny z biogazowni rolniczych (od 11 września 2023 r.) — bez pozwolenia ministra, po powiadomieniu wojewódzkiego inspektora, z deklaracją zawartości i limitami zanieczyszczeń dla części substratów; zakaz pakowania i obowiązek umowy pisemnej przy zbyciu do bezpośredniego rolniczego wykorzystania.
3. Nawóz organiczny z pozwoleniem ministra — dla pofermentu spoza ścieżki rolniczej.
4. Odzysk R10 — gdy poferment pozostaje odpadem.

Kiedy warto wybrać CE

• Gdy produkt ma być sprzedawany w workach lub dużych partiach na rynek unijny, także poza Polską.
• Gdy wsad i proces są stabilne, a skład powtarzalny, więc koszt oceny zgodności rozłoży się na dużą produkcję.
• Gdy odbiorcy oczekują oznakowania i deklarowanych parametrów.

Mniej opłacalna bywa, gdy poferment trafia tylko do kilku pobliskich gospodarstw — wtedy prostsza jest ścieżka krajowa.

Jak wygląda wdrożenie krok po kroku

1. Wybór kategorii produktu — np. nawóz organiczny z pofermentu jako PFC dla nawozów albo polepszacz gleby.
2. Weryfikacja materiałów wejściowych względem listy w załączniku dla wybranego CMC.
3. Dostosowanie procesu — higienizacja, kontrola czasu i temperatury, jakość pofermentu.
4. Badania produktu — zanieczyszczenia, patogeny, zanieczyszczenia makroskopowe, deklarowane składniki.
5. Ocena zgodności — wybór procedury i, w razie potrzeby, jednostki notyfikowanej.
6. Dokumentacja techniczna i deklaracja zgodności UE.
7. Oznakowanie CE i etykieta zgodne z wymaganiami.
8. Utrzymanie systemu — powtarzalność składu, próbki kontrolne, zmiany receptury zgłaszane jednostce.

Koszty i ryzyka

System CE wymaga inwestycji w dokumentację, badania i oceny, co ma sens przy większej skali i powtarzalności. Ryzykiem jest zmienność wsadu: każda istotna zmiana receptury może wymagać nowych badań lub aktualizacji dokumentacji. Z kolei korzyścią jest wolny handel w całej UE i uproszczenie statusu odpadowego. Po stronie odbiorców znaczenie ma przewidywalność parametrów i brak konieczności sprawdzania, czy lokalne pozwolenie obejmuje dany produkt.

Czego nie obejmuje rozporządzenie

System CE dotyczy produktów wprowadzanych do obrotu, a nie wszystkich sposobów zagospodarowania pofermentu. Poferment rozprowadzany na własnych polach lub przekazywany sąsiadom nadal może korzystać z krajowych rozwiązań (odzysk R10, nawóz naturalny, produkt pofermentacyjny). Rozporządzenie nie zastępuje też przepisów o UPPZ, programu azotanowego ani zakazów stosowania nawozów na glebach zamarzniętych czy zalanych — te stosuje się równolegle.

Co zrobić najpierw

• Sprawdź, czy wsad mieści się w materiałach wejściowych CMC 4 lub CMC 5 (lub CMC 3 dla kompostu).
• Zidentyfikuj PFC, która pasuje do produktu (np. nawóz organiczny, polepszacz gleby).
• Zbadaj poferment pod kątem limitów zanieczyszczeń i patogenów.
• Zapytaj jednostkę notyfikowaną o zakres oceny zgodności i koszty.
• Porównaj z kosztami i ograniczeniami ścieżki krajowej.

Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej; przed decyzją inwestycyjną lub formalną sprawdź aktualne brzmienie przepisów i skonsultuj się z prawnikiem lub właściwym organem.