Podatek węglowy w RPA rośnie od 1 stycznia 2026 r. do 308 randów za tonę CO₂e

Podatek węglowy w Republice Południowej Afryki wynosi od 1 stycznia 2026 r. 308 randów za tonę ekwiwalentu CO₂; w 2025 r. było to 236 randów. Podwyżka wynika z trajektorii zapisanej w ustawie: podatek wszedł w życie 1 czerwca 2019 r. po 120 randów za tonę, ale przy dużych ulgach.

Historia stawek

Carbon Tax Act nr 15 z 2019 r. został podpisany przez prezydenta w maju 2019 r. i wprowadził pierwszą fazę podatku (od 1 czerwca 2019 r. do 31 grudnia 2022 r.), obejmującą emisje bezpośrednie (scope 1). Stawka początkowa to 120 R/t CO₂e, z ulgami w przedziale 60–95% zależnie od sektora (m.in. 60% podstawowej ulgi, 10% dla emisji procesowych i do 10% za offsety), co oznaczało, że efektywne obciążenie było dużo niższe niż nominalna stawka. W pierwszej fazie stawka rosła co roku o inflację plus 2 punkty procentowe.

Obecny tekst art. 5 ustawy podaje stawkę 190 R/t dla 2024 r. i 236 R/t dla 2025 r., a następnie 308 R/t dla okresu od 1 stycznia do 31 grudnia 2026 r.; kolejne stawki to 347 R (2027), 385 R (2028) i 424 R (2029). Ścieżkę 2026–2029 wpisano do ustawy nowelizacją z 2022 r. (Taxation Laws Amendment Act nr 20 z 2022). Po 31 grudnia 2030 r. stawkę ma podwyższać kwota ogłaszana przez ministra w budżecie. Opracowanie SAICA z lutego 2026 r. opisuje wzrost „z 236 do 308 randów za tonę CO₂e od 1 stycznia 2026 r.”.

Co z energią elektryczną

W listopadzie 2024 r. (dokument dyskusyjny z 13 listopada 2024 r.) Skarb Państwa przedstawił propozycje drugiej fazy podatku, która ma zmieniać zasady ulg i offsetów. Z komentarza SAICA wynika, że dokument zakładał, iż wpływ na cenę energii elektrycznej będzie co do zasady neutralny, a efektywna stawka dla emisji ze spalania miała rosnąć z 46 R/t w 2026 r. do 116 R/t w 2030 r. SAICA prosiła o wyjaśnienie, jak ten wpływ obliczono, i krytykowała zbyt krótki czas konsultacji (22 dni robocze).

Dlaczego to istotne dla biogazu

Rosnąca cena emisji CO₂ zmienia relację kosztów paliw kopalnych i odnawialnych: im droższe emisje, tym bardziej konkurencyjne stają się biogaz i biometan jako substytuty węgla, oleju napędowego lub gazu. Dla odbiorców przemysłowych w RPA, np. zakładów z dużymi kotłami, zakup bioenergii może zmniejszyć zobowiązanie podatkowe. Wpływ zależy jednak od zasad zaliczania emisji z biomasy i od przyjętych ulg, które ustalają przepisy podatkowe, a nie sama stawka. W Unii Europejskiej analogiczną rolę pełnią ceny uprawnień w systemie ETS i ETS2; szerzej o wpływie na rynek gazu piszemy w wpisie ETS2 a rynek gazu.

Perspektywy

Nominalna stawka rośnie szybko, ale faktyczny koszt zależy od ulg i offsetów. Kolejny krok to szczegóły drugiej fazy i ewentualne zmiany po 2026 r. Dla inwestorów w bioenergię w RPA wskazaną praktyką jest przeliczanie opłacalności w kilku scenariuszach ceny emisji.