Spółdzielnia energetyczna i klaster energii a biogazownia: definicje, limity, rejestry

Spółdzielnia energetyczna i klaster energii to dwie różne formy lokalnej współpracy: spółdzielnia jest spółdzielnią w rozumieniu prawa spółdzielczego (lub spółdzielnią rolników), która wytwarza i rozlicza energię albo gaz wyłącznie na rzecz swoich członków, a klaster to pisemne porozumienie, w którym musi uczestniczyć jednostka samorządu terytorialnego. Biogazownia, wytwórca biometanu lub ciepła może być członkiem każdej z nich. Poniżej zestawiamy definicje, limity i rejestry według stanu z 2024 r.

Spółdzielnia energetyczna

Definicja z ustawy o OZE: spółdzielnia według Prawa spółdzielczego albo spółdzielnia rolników według ustawy z 4 października 2018 r., której przedmiotem działalności jest wytwarzanie energii elektrycznej, biogazu, biogazu rolniczego, biometanu lub ciepła w instalacjach OZE, obrót nimi albo ich magazynowanie — wyłącznie na rzecz spółdzielni i jej członków. Instalacje stanowią własność spółdzielni lub członków.

Warunki łączne:

• działanie na obszarze gminy wiejskiej lub miejsko-wiejskiej albo nie więcej niż trzech takich gmin bezpośrednio sąsiadujących,
• obszar jednego operatora sieci dystrybucyjnej (elektroenergetycznej, gazowej lub ciepłowniczej),
• energia elektryczna: łączna moc do 10 MW, a sprawność pozwalająca pokryć co najmniej 70% potrzeb własnych spółdzielni i członków,
• ciepło: łączna moc osiągalna cieplna do 30 MW,
• biogaz lub biogaz rolniczy: roczna wydajność wszystkich instalacji do 40 mln m³,
• biometan: roczna wydajność do 20 mln m³.

Spółdzielnia może zacząć działać po zamieszczeniu danych w wykazie spółdzielni energetycznych, który prowadzi Dyrektor Generalny KOWR.

Rozliczenia. Ilości energii elektrycznej wprowadzonej do sieci i pobranej przez członków rozlicza się w stosunku 1 do 0,6, a członkowie nie wnoszą opłat za samo rozliczenie. Koszty bilansowania handlowego energii z instalacji o mocy poniżej 400 kW pokrywa w całości właściwy sprzedawca (art. 40 ust. 1a ustawy).

Klaster energii

Klaster energii to porozumienie (w formie pisemnej pod rygorem nieważności), w którym współpracujące strony zajmują się wytwarzaniem, magazynowaniem, bilansowaniem, dystrybucją lub obrotem energią elektryczną, paliwami lub ciepłem. Stroną musi być co najmniej jednostka samorządu terytorialnego albo spółka komunalna.

• Obszar nie może przekraczać powiatu ani pięciu sąsiadujących gmin.
• Członkowie są przyłączeni do sieci tego samego operatora systemu dystrybucyjnego o napięciu poniżej 110 kV.
• Działalność nie może obejmować połączeń z sąsiednimi krajami.
• Klaster reprezentuje koordynator, który wnioskuje o wpis do rejestru klastrów energii prowadzonego przez Prezesa URE (wpis w ciągu 14 dni od wniosku).

Porównanie

Rola biogazowni

• Biogazownia może dostarczać energię, ciepło lub gaz członkom — w spółdzielni także biogaz dostarczany poza siecią gazową.
• Własny wpis do rejestru KOWR (biogaz rolniczy) lub rejestru URE (inny biogaz, biometan) pozostaje obowiązkowy.
• Limity liczą się łącznie dla wszystkich instalacji spółdzielni, więc przed rozbudową warto zsumować roczną wydajność biogazu lub biometanu.

Jak założyć spółdzielnię — kroki

1. Określ obszar i członków. Ustal gminy, w których działasz, oraz operatora sieci; sprawdź, czy mieścisz się w limitach liczby gmin i mocy.
2. Wybierz formę. Spółdzielnia według Prawa spółdzielczego albo spółdzielnia rolników; statut musi obejmować działalność w zakresie OZE, w tym biogazu.
3. Zarejestruj spółdzielnię w KRS i przygotuj dane o instalacjach.
4. Złóż wniosek o wpis do wykazu spółdzielni energetycznych u Dyrektora Generalnego KOWR. Przy energii elektrycznej operator systemu dystrybucyjnego udostępnia na wniosek historyczne dane pomiarowe z ostatnich 12 miesięcy.
5. Zawrzyj umowy ze sprzedawcą o rozliczaniu energii z członkami; zasady rozliczeń ustala ustawa (stosunek 1 do 0,6, brak opłat za rozliczenie).
6. Prowadź dokumentację i sprawozdania. Spółdzielnia dokumentuje ilości energii, biogazu, biometanu i ciepła wytworzone i zużyte przez nią oraz członków, a do KOWR przekazuje sprawozdania roczne w ujęciu miesięcznym — w ciągu 60 dni od końca roku.

Jak założyć klaster — kroki

1. Zawrzyj pisemne porozumienie z co najmniej jednostką samorządu terytorialnego lub spółką komunalną, z określeniem obszaru, koordynatora i zakresu współpracy.
2. Wskaż punkty poboru i wprowadzania energii członków klastra.
3. Wyznacz koordynatora, który reprezentuje członków i wnioskuje do Prezesa URE o wpis do rejestru klastrów.
4. Po wpisie wystąp do sprzedawcy o dostosowanie umów kompleksowych członków; sprzedawca ma 90 dni na zawarcie nowych lub zmianę dotychczasowych umów.

Scenariusze dla biogazowni

• Rolnicza biogazownia i okoliczne gospodarstwa. Spółdzielnia rolników umożliwia wspólne gospodarowanie energią i ciepłem; własny wpis biogazowni do rejestru KOWR nadal obowiązuje.
• Gmina z własną biogazownią lub biometanownią. Klaster pozwala połączyć wytwórcę, odbiorców komunalnych i lokalnego dystrybutora w jednym porozumieniu.
• Biometan w sieci lokalnej. Spółdzielnia może prowadzić działalność w zakresie biometanu na rzecz członków, w granicach limitu 20 mln m³ rocznie i obszaru jednego operatora sieci dystrybucyjnej gazowej.

Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej; przed decyzją inwestycyjną lub formalną sprawdź aktualne brzmienie przepisów i skonsultuj się z prawnikiem lub właściwym organem.