Tajlandia: biogaz ze ścieków przemysłowych i obornika. Cele AEDP i moce do 2016 r.

Tajlandia należy do azjatyckich liderów produkcji biogazu z odpadów przemysłu rolno-spożywczego i z ferm. Według opracowań niemiecko-tajskiej współpracy technicznej moc zainstalowana biogazowni wzrosła z 275 MW na początku 2014 r. do 412 MW w październiku 2016 r. Wpis opisuje dane z lat 2013–2017; nie przedstawia aktualnego stanu rynku.

Struktura sektora

Według rejestru Biura Polityki i Planowania Energetycznego (EPPO) z grudnia 2013 r., przytoczonego w Policy Briefing z 2014 r., w kraju było 1568 instalacji biogazowych o łącznej rocznej produkcji ok. 1523 mln m³ biogazu. Największe wolumeny gazu dawały „pozostałe” instalacje (427 mln m³ rocznie) oraz zakłady skrobi maniokowej (59 instalacji, 386 mln m³), a dalej instalacje przy produkcji etanolu (21 instalacji, 263 mln m³) i olejarnie (88 instalacji, 211 mln m³). Do tego dochodziły instalacje przy fermach trzody (w rejestrze podzielone według faz wsparcia, m.in. 271 w latach 2008–2012) i 575 małych gospodarstw. Autorzy zastrzegali, że liczby mogą zawierać podwójne zliczenia, a instalacje bez wsparcia nie są monitorowane.

Według tych opracowań rozwój wspierały od lat 90. XX w. taryfa dodatkowa (tzw. adder, czyli premia do ceny energii), ulgi podatkowe i dotacje inwestycyjne, skierowane głównie na odpady z ferm trzody oraz z przemysłu skrobiowego, palmowego i cukrowniczego. Z biuletynu z 2017 r. wynika, że w październiku 2016 r. łączna moc wyniosła 412 MW, z czego co najmniej 293 MW sprzedawano do sieci na podstawie umów PPA. Wykaz DEDE z listopada 2016 r. liczył 156 biogazowni podłączonych do sieci o łącznej mocy zainstalowanej 344,31 MW, z których najwięcej instalacji było w regionie centralnym (59), a największą moc miał region południowy (51 instalacji, 152,22 MW).

Cele planu AEDP

Plan Rozwoju Energii Alternatywnej (AEDP) na lata 2015–2036, zatwierdzony przez Narodową Radę Polityki Energetycznej we wrześniu 2015 r., przewidywał dla biogazu 600 MW mocy elektrycznej ze ścieków i obornika oraz dodatkowe 680 MW z upraw energetycznych do 2036 r. Plan zakładał też 1283 ktoe biogazu na cele ciepłownicze oraz 4800 t dziennie sprężonego biogazu (CBG) dla transportu. Wcześniej, w 2013 r., Tajlandia podniosła cel dla biogazu z 600 MW do 3600 MW do 2021 r., z czego 3000 MW miało pochodzić z upraw energetycznych; w AEDP 2015 cel dla upraw energetycznych obniżono do 680 MW.

Uprawy energetyczne

W ramach wcześniejszego programu wybrano 12 projektów pilotażowych z trawą napierową (Napier grass) o mocy do 1 MW każdy; budżet wynosił 260 mln THB. Program zawieszono w lipcu 2014 r., po przejęciu władzy przez wojskową juntę NCPO, w ramach decyzji o zakończeniu 21 programów finansowanych z Funduszu ENCON z powodu „nieprawidłowości w alokacji środków”. Według oceny DEDE z 2014 r. pozostały potencjał biogazu wynosił ok. 18 700 mln m³ rocznie, z czego 15 772 mln m³ przypadało na uprawy energetyczne, a tylko 2927 mln m³ na niewykorzystane odpady rolnicze i hodowlane. Oznacza to, że potencjał odpadów był już w dużej mierze zagospodarowany.

Dlaczego biogaz rozwijał się przy przemyśle

Instalacje biogazowe przy zakładach przetwórczych mają stabilne zasilanie surowcem — odpad powstaje tam, gdzie jest zapotrzebowanie na energię — i niewielkie koszty logistyki. Biuletyn z 2017 r. oceniał, że potencjał biogazu z odpadów rolniczych i przemysłowych (głównie cukrownie, skrobia, olej palmowy, obornik świń i drobiu) jest już w dużym stopniu wykorzystany, więc nowe programy wsparcia kierowano na uprawy energetyczne i alternatywne surowce, odpady komunalne oraz sprężony biogaz w transporcie.

Przykład: zakład skrobi maniokowej

Według studium przypadku Jenbachera, elektrownia biogazowa Wangdee w prowincji Kamphaeng Phet zasilana jest ściekami i odpadami stałymi z produkcji skrobi z manioku. Pierwszy blok z silnikiem Jenbacher uruchomiono w 2015 r. Strona producenta zawiera niespójne informacje o liczbie silników i mocy, dlatego nie podajemy tych wartości.

Czego nie wiemy

Opieramy się na danych z lat 2013–2017 i na planie AEDP z 2015 r. Nie dysponujemy aktualnymi statystykami mocy ani taryf, nie sprawdzaliśmy też późniejszych wersji planu AEDP. Konkretnych stawek taryfowych nie podajemy, bo nie zweryfikowaliśmy ich w tekstach przepisów.

Wnioski dla projektantów

Przy szacowaniu potencjału biogazu w krajach rozwijających się warto zaczynać od odpadów i ścieków przemysłu spożywczego: są skoncentrowane, wytwarzane przez podmioty zdolne do inwestycji i często obciążone kosztami oczyszczania. Uprawy energetyczne wymagają od razu całego łańcucha dostaw i konkurują o ziemię. Doświadczenie Tajlandii — obniżenie celu dla upraw energetycznych z 3000 do 680 MW — dobrze to ilustruje.

Co to oznacza dla Polski i Europy

Tajskie doświadczenia pokazują, że biogazownie utylizacyjne przy przemyśle rolno-spożywczym rozwijały się szybciej niż projekty na uprawach energetycznych. Dla Polski to argument za priorytetem dla odpadów i ścieków przemysłowych w polityce biogazowej, zgodnie z ogólnym trendem europejskim.